Tehlikeli Maddeler Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Nedir?

Bu Poliçe Neyi Sigortalar?

Genel şartların A.1 maddesi sigortanın konusunu 2010/190 sayılı Karar'ın ikinci maddesinde sayılan maddelere ve bu maddelerle ilgili faaliyetlere bağlar. A.2 maddesi teminatı tarif eder: sigortalının bu faaliyetleri dolayısıyla meydana gelebilecek bir kaza sonucunda, kusurları olsun olmasın üçüncü kişilerin doğrudan doğruya uğrayacakları bedeni ve maddi zararlara karşı sorumluluk, poliçede yazılı tutarlara kadar teminat altındadır.

Bu tek cümle poliçeyi klasik sorumluluk teminatlarından ayırır. Alelade bir sorumluluk poliçesinde tartışma çoğu kez kusurun kimde olduğu üzerinde döner; burada kusur tartışması tazminatın önünü kesmez, ödeme yapıldıktan sonra rücu aşamasında gündeme gelir.

Sigorta, sigortalının Karar kapsamına giren tüm mesleki faaliyetlerini kapsayacak şekilde yapılır. Teminat sigortalıyı haksız taleplere karşı da korur: dava açılırsa poliçe limitlerine kadar davanın takip ve idaresi sigortacıya da aittir, sigortalı göstereceği avukata vekâletname verir ve dava masraflarıyla avukatlık ücretlerini sigortacı öder. Zararın önlenmesi veya azaltılması için yapılan makul ve zaruri masraflar da karşılanır.

Kimler İçin Zorunlu?

Zorunluluk iki koldan gelir. Çevre tarafında Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 16'ncı maddesi, miktarına bakılmaksızın tehlikeli atık faaliyetlerinde bulunanları, faaliyetleri nedeniyle oluşacak bir kaza dolayısıyla üçüncü şahıslara verebilecekleri zararlara karşı sigorta yaptırmakla yükümlü kılar. Aynı madde yaptırımı da yazar: sigorta yaptırma zorunluluğuna uymayan kurum, kuruluş ve işletmelere bu faaliyetler için izin ve lisans verilmez.

Aynı maddede bir de mükerrerlik kuralı vardır. Bu faaliyetleri hâlihazırda yürütenlerin, tehlikeli atıkları da kapsayacak şekilde Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Zorunlu Sorumluluk Sigortalarına İlişkin Tarife ve Talimat'a uygun bir poliçesi varsa ayrıca mali sorumluluk sigortası yaptırmasına gerek yoktur. Uygulamada iki ayrı poliçe için prim ödendiği görülür; poliçenin kapsam metni bu yüzden okunmalıdır.

Enerji tarafında yükümlülük lisansa bağlıdır. Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ'in 7'nci maddesi; rafinaj, lisanslı depolama, dağıtıcı, ihrakiye teslimi, işleme, madeni yağ, iletim ve taşıma faaliyetlerinde asgari teminat hadlerinin bu tarifedeki meblağlardan düşük olamayacağını söyler.

• Tehlikeli atıkların toplanması, taşınması ve ara depolanması
• Tehlikeli atıkların geri kazanımı ve yeniden kullanılması
• Tehlikeli atıkların bertarafı
• Prosesten kaynaklanan tehlikeli atıkların geçici depolanması
• 2010/190 sayılı Karar kapsamındaki tehlikeli maddelerle ilgili mesleki faaliyetler
• Petrol piyasasında lisansa bağlı faaliyetler; asgari teminat aynı tarifeye bağlı

Teminat Yapısı ve Yıla Bağlı Limitler

Teminat iki başlıkta işler: üçüncü kişilerin doğrudan doğruya uğrayacakları bedeni zararlar ve maddi zararlar. Asgari teminat tutarları poliçede değil, Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Zorunlu Sorumluluk Sigortalarına İlişkin Tarife ve Talimat ile faaliyet türüne göre belirlenir; tarifenin eki olan tablo hangi faaliyete hangi asgari tutarın uygulanacağını gösterir.

Bu tutarlar yıla bağlıdır. Tarife ve Talimat en son 27 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de değiştirilmiş ve değişiklik 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girmiştir; bundan önceki güncelleme 22 Aralık 2022 tarihlidir. Bu yazıda rakam verilmemesinin sebebi budur: ilgili yıl için belirlenen limitler geçerlidir ve güncel tablo SEDDK'nın tarife ve talimat sayfasından okunmalıdır.

Sigorta Türkiye sınırları içinde geçerlidir. Poliçe, aksi kararlaştırılmadıkça Türkiye saatiyle öğleyin 12.00'de başlar ve öğleyin 12.00'de sona erer; yenilemede aynı gün içindeki birkaç saatlik boşluk bile teminatsız bir aralık yaratır.

Tüpgaz Poliçesiyle Sıra Nasıl İşliyor?

Genel şartların A.2 maddesi, iki ayrı poliçenin aynı olayda karşılaşması hâlinde hangisinin önce işleyeceğini açıkça düzenler. Bu, uygulamada en çok tartışma çıkan ve poliçe metni okunmadan çözülemeyen konudur.

Kural kazanın çıkış nedenine bakar: kullanılmak üzere bulundurulan bir LPG tüpü kaynaklıysa sıra Tüpgaz Sorumluluk Sigortası'ndadır; çıkış nedeni yanıcı, yakıcı, parlayıcı veya patlayıcı maddelerse sıra Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Sorumluluk Sigortası'ndadır. İki poliçenin bulunması, ikisinin aynı anda ödeme yapacağı anlamına gelmez.

Poliçenin Karşılamadığı Zararlar

A.4 maddesi teminat dışı hâlleri altı bentte toplar. İki bendin işletmeler açısından sonucu ağırdır: manevi tazminata ilişkin talepler ve sigortalıya vekâlet ya da hizmet akdiyle veya başka bir şekilde bağlı olarak çalışan kimselere gelen zararlar bu poliçenin dışındadır.

İkincisi, tehlikeli madde faaliyetlerinde en olası hasar senaryolarından birini kapsam dışında bırakır: kaza çoğu zaman önce çalışanı bulur ve bu risk için İşveren Sorumluluk poliçesi gerekir. Manevi tazminat ise bedeni zarar yargılamalarında neredeyse her dosyada talep edildiğinden, poliçeden beklenen tutar bu kalem çıkarılarak hesaplanmalıdır.

• Olaya kasten neden olan kişilerin zarar ve ziyan talepleri
• Manevi tazminata ilişkin talepler
• Sigortalının kendisinin uğrayacağı zarar ve ziyanlar
• Sigortalıya vekâlet akdi veya hizmet akdiyle ya da başka bir şekilde bağlı olarak çalışan kimselere gelen zararlar
• Savaş veya savaş niteliğindeki harekât, ihtilal, isyan, ayaklanma ve bunlardan doğan iç kargaşalıklar
• Nükleer yakıttan veya nükleer artıklardan doğan iyonlayıcı radyasyon ve radyoaktivite bulaşmaları
• 3713 sayılı Kanun'da belirtilen terör eylemleri, bunlardan doğan sabotaj ve yetkili organların müdahalesi

Sigortacı Öder, Sonra Size Dönebilir: Rücu Sebepleri

Zorunlu sigortalarda tazminatın zarar görene ödenmesi ile sigortalının kurtulması aynı şey değildir. B.3 maddesi, tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya azaltılması sonucunu doğuran hâllerin zarar görene karşı ileri sürülemeyeceğini söyler; ödemede bulunan sigortacı ise bu oranda sigortalıya rücu edebilir.

Rücu sebeplerinin ikisi doğrudan nakliyeye bakar. Tehlikeli madde ve atıkların taşınması sırasında aracın gereken ehliyetnameye sahip olmayan kişilerce sevk edilmesi ya da sürücünün uyuşturucu, keyif verici madde veya alkol nedeniyle aracı güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş olması, ödenen tazminatın işletmeye dönmesi demektir. Sürücü belgesi takibi burada bir insan kaynakları konusu değil, doğrudan sigorta konusudur.

Riziko gerçekleştiğinde B.1 yükümlülükleri işler: beş gün içinde ihbar, sigortalı değilmişçesine kurtarma ve korunma tedbiri, istenen bilgi ve belgelerin gecikmeksizin verilmesi, dava ve kovuşturma belgelerinin derhâl iletilmesi, vekâletname ve varsa diğer sigorta sözleşmelerinin bildirilmesi. Uyulmaması sonucu zarar artarsa sigortacı bu artış için sigortalıya rücu edebilir.

Zamanaşımında iki metin yan yana okunmalıdır. Genel şartların C.8 maddesi sözleşmeden doğan tüm hak ve menfaatlerin iki yılda zamanaşımına uğradığını yazar; Türk Ticaret Kanunu'nun 1482'nci maddesi ise sorumluluk sigortalarında sigortacıya yöneltilecek istemler için olaydan itibaren on yıl öngörür ve 1486'ncı maddenin ikinci fıkrası buna aykırı sözleşme şartlarını geçersiz sayar. B.5 maddesi uyarınca zarar gören, tazmini belirlenen limitler dâhilinde doğrudan sigortacıdan talep edebilir.

• Olayın sigortalının veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kasti hareketiyle meydana gelmesi
• Maddelerin çalınması veya gasp edilmesinde sigortalının ya da sorumlu olduğu kişilerin kusurlu bulunması
• Nakil sırasında aracın gereken ehliyetnameye sahip olmayan kişilerce sevk edilmesi
• Nakil sırasında sürücünün uyuşturucu, keyif verici madde ya da alkol nedeniyle güvenli sürme yeteneğini kaybetmiş olması
• Riziko yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi sonucu zarar miktarının artması

Ruhsat Takvimiyle Poliçeyi Aynı Hizaya Getirmek

En çok gözden kaçan hüküm C.5 maddesinin son fıkrasıdır: sigorta sözleşmesi herhangi bir nedenle feshedilirse sigortacı, durumu gerekçesiyle birlikte izin veya ruhsat veren kuruma ve Sigorta Bilgi Merkezine bildirir. Poliçenin düşmesi sessiz bir olay değildir; lisansı veren merci haberdar olur. Sigorta yaptırmayana izin ve lisans verilmediği düşünülünce, poliçe takvimi ile ruhsat takviminin ayrı yürütülmesi gerçek bir faaliyet riskidir.

Teminatın başlangıcı ödeme şartına bağlıdır: C.1 maddesine göre sigorta ücretinin tamamı veya taksitli ödemede ilk taksit ödenmemişse sigortacının sorumluluğu başlamaz ve bu şart poliçenin yüzüne yazılır. Poliçenin elde olması teminatın işlediği anlamına gelmez. C.3 maddesi ise sözleşmeden sonra riziko ağırlaşırsa sekiz gün içinde ihbar ister; depolama kapasitesinin artması, yeni bir atık kodunun işlenmeye başlanması ya da taşıma faaliyetine geçilmesi bu kapsamdadır.

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri bir sigorta acentesidir: poliçeyi biz düzenlemiyoruz, tazminat ödemesi sözleşmenin tarafı olan sigorta şirketi tarafından yapılır. Bizim işimiz, lisans ve izin belgelerinizdeki faaliyet tanımını poliçe kapsamıyla karşılaştırmak ve aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlamaktır. Faaliyet kodlarınızı ve lisans yenileme tarihinizi belirterek teklif talebi oluşturabilirsiniz.

• Lisans ve izin belgelerindeki faaliyet tanımı ile poliçedeki tanım örtüşüyor mu
• Tehlikeli atık faaliyeti mevcut poliçenin kapsamında mı, yoksa ikinci bir prim mi ödeniyor
• Asgari teminat tutarları ilgili yıl için yürürlükteki tarifeye göre güncellendi mi
• Poliçe ve lisans yenileme tarihleri arasında teminatsız bir aralık kalıyor mu
• Nakliye yapılıyorsa sürücü belgeleri rücu riski doğurmayacak biçimde takip ediliyor mu

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (tam metin)
• SEDDK — Tarife ve talimatlar, güncel asgari teminat tutarları
• Atık Yönetimi Yönetmeliği
• SEDDK — Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Altıncı Kitap — Sigorta Hukuku

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.