Drone Sigortası Nedir?

Zorunlu Olan Hangi Teminat?

Bir insansız hava aracı iki farklı zarar üretebilir. Birincisi aracın kendisine gelen zarardır: düşme, çarpma, kaybolma. İkincisi aracın dışarıya verdiği zarardır: yerdeki bir kişinin yaralanması, bir aracın veya yapının hasar görmesi. Bu iki risk aynı poliçede toplanmak zorunda değildir ve mevzuat yalnızca ikincisi için asgari bir çerçeve çizer.

Bu yazının konusu ikinci risktir. Üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası, uçuş sırasında üçüncü kişilere verilen bedeni ve maddi zararlar nedeniyle işletene yöneltilen tazminat taleplerini poliçe limitleri içinde karşılar; aracın gövde hasarı ayrı bir teminat başlığıdır.

Sigorta Yükümlülüğü Hangi Metinden Doğuyor?

Kaynak, 27 Temmuz 2017 tarihli ve 30136 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik'tir. Kapsam maddesi insansız hava araçlarını adıyla sayar: “Bu Yönetmelik, Türk hava sahasını kullanan yerli ve yabancı sivil hava araçları ile insansız hava araçlarının üçüncü şahıslara vereceği zararları teminat altına alan malî sorumluluk sigortasını yaptıracak kişileri, teminat altına alınacak riskleri, azami kalkış ağırlığı itibarıyla hava araçlarının sahip olması gereken asgari teminat tutarını ve sigortanın yaptırılmaması ya da yaptırılıp geçersiz hale gelmiş olması durumlarında uygulanacak yaptırımları kapsar.”

Yaptırım maddesi de aynı yönetmelikte: yükümlülüklere riayet etmeden uçuş yapılması yasaktır; sigorta yükümlülüğünün yerine getirilmediği tespit edilen hava aracının Türk hava sahasını kullanmasına, havaalanlarına inişine ve uçuş hâlinde bulunmayan aracın kalkışına izin verilmez.

Burada dikkat edilmesi gereken bir atıf zinciri var. Yürürlükten kaldırılan 2016 tarihli talimat, sigorta maddesinde 2005 tarihli ve 25994 sayılı bir yönetmeliğe yollama yapıyordu; oysa o yönetmelik 2017 tarihli metnin 10 uncu maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştı. Yani talimatın işaret ettiği adres, yıllardır güncel değildi.

Yeni talimatta ise sigorta başlıklı bir madde bulunmuyor. Bu, yükümlülüğün kalktığı anlamına gelmez; kaynak zaten talimat değil, yönetmeliktir. Talimat operasyon, kayıt, lisans ve hava sahası düzenini kurar.

Asgari Teminat Nasıl Belirleniyor?

Yönetmeliğin asgari teminat maddesi, teminatın her bir hava aracı itibarıyla olay başına belirtilen tutarlardan az olamayacağını söyler. İnsansız hava araçları için tutar doğrudan yazılmaz; birinci kategori için belirlenen asgari teminat tutarı üzerinden bir oran uygulanır. Oranların uygulandığı temel tutar yönetmelikte Özel Çekme Hakkı cinsinden gösterildiğinden, geçerli değer için yönetmeliğin resmî metnine bakılmalıdır.

Ticari amaçla kullanılan araçlarda oranlar sınıf yükseldikçe artar: en hafif sınıfta yüzde sekiz, ikinci sınıfta yüzde yirmi, üçüncü sınıfta yüzde kırk, en ağır sınıfta yüzde seksen. Ticari amaçla kullanılmayan araçlarda ise 25 kilograma kadar olan iki sınıf için oran sıfırdır; 25-150 kilogram aralığı için yüzde on, daha ağır sınıf için yüzde yirmi uygulanır.

Buradan çıkan pratik sonuç şudur: zorunluluğun ağırlığı, aracın kütlesinden çok kullanım amacıyla değişir. Aynı araç hobi amacıyla uçurulduğunda asgari teminat öngörülmeyebilirken, ücret karşılığı bir çekim için havalandığında ticari orana tabi olur.

Yönetmelik ayrıca sigortanın kapsamına ilişkin bir asgari şart koyar: teminat, savaş, terör, uçak kaçırma, sabotaj, kanun dışı müsadere ve halk hareketleri risklerini de içerecek biçimde düzenlenir. Standart bir sorumluluk poliçesinde bu risklerin çoğu istisna edildiği için, İHA poliçesinde bu başlıkların açıkça yer alıp almadığı kontrol edilmelidir.

Sınıflandırma, Kayıt ve Lisans: Yeni Talimatla Ne Değişti?

Yeni İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi ve 22 Şubat 2016 tarihli talimat ile ona yapılan değişiklikleri yürürlükten kaldırdı. Kullanıcılara ve pilotlara, talimatın operasyonel kurallarına tam uyum için 31 Temmuz 2027'ye kadar geçiş süresi tanındı.

Sınıf adları değişti. Eski metinde İHA0'dan İHA3'e giden adlandırma, yeni metinde M0'dan M3'e dönüştü; ağırlık eşikleri aynı kaldı. Ayrıca sınıflandırmanın dışında bırakılan bir kategori tanımlandı.

Kayıt Artık Uçuş Hacmini Belirliyor

Talimat, Basit İHA dışında insansız hava aracı ile operasyon yapan tüm kullanıcıların İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi üzerinden doğrudan kaydını zorunlu tutar. Tescil ise ayrı bir işlemdir ve yalnızca 120 metre yüksekliğin ve/veya 3.000 metre yatay uzaklığın ötesinde P2 lisansıyla uçacak araçlar için aranır.

Kaydın işlevi idari bir formalitenin ötesine geçti. Talimat, coğrafi sınırlama işlevinin, kullanıcı kaydı sistem üzerinden doğrulanmadıkça aracı yatayda 10 metre yarıçaplı, dikeyde 20 metre yükseklikteki varsayılan silindirik uçuş zarfının dışına çıkaramayacak biçimde tasarlanmasını öngörür. Kayıt doğrulandığında izin verilen zarf, pilot lisansı seviyesine göre genişler. Kaydı olmayan bir araç, uçmuyor değil; neredeyse yerinden ayrılamıyor.

Mevcut araçlar için kayıt yükümlülüğünün 31 Temmuz 2027'ye kadar yerine getirilmesi gerekiyor; bu tarihten sonra kayıtsız işletilen araçların kullanıcıları hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve idari para cezaları yönetmeliği hükümleri uygulanıyor.

Sigorta açısından burada bir uyum sorunu var. Teminat oranlarını belirleyen yönetmelik hâlâ eski sınıf adlarını kullanırken, uçuşu düzenleyen talimat yeni adları kullanıyor. Poliçe düzenlenirken hangi metnin hangi sınıfına atıf yapıldığının yazılı olarak netleştirilmesi, hasar anındaki tartışmayı baştan keser.

Nerede Uçulabilir, Hangi Lisans Gerekir?

Talimat Türk hava sahasını, sistem haritasında yayımlanan yeşil, kırmızı ve turuncu bölgeler ile bunların dışında kalan sahalar olarak tarif eder. Yeşil bölge, belirlenen irtifa ve şartlar altında operasyonel izne gerek duyulmayan sahadır. Kırmızı bölge, yetkili kurum ve kuruluşlarca operasyonlara kapatılan ve uçuşun izne tabi olduğu sahadır. Turuncu bölge, hakkında üçüncü bir kişi lehine uçuş izni veya hava sahası hacmi tahsisi bulunan sahadır. Yeşil bölgeler dışında kalan tüm sahalar kısıtlanmış sayılır ve buralarda uçuş izne tabidir.

Lisans seviyesi operasyonun niteliğine bağlıdır. Görerek yürütülen amatör operasyonlar asgari P0, görerek yürütülen ticari operasyonlar asgari P1 lisans gerektirir. Görüş hattı dışı operasyonlar ile kalabalık üstü uçuş, insan veya yolcu taşıma ve tehlikeli madde taşımacılığı gibi yüksek riskli operasyonlar P2 kapsamında icra edilir.

Bu ayrım poliçeyi doğrudan etkiler. Ücret karşılığı çekim yapan bir işletme, tanımı gereği en az P1 gerektiren bir operasyonun içindedir ve asgari teminat hesabında ticari kullanım oranına tabidir. Uçuşun amatör sayılabileceği varsayımıyla alınan bir teminat, ticari bir hasarda yetersiz kalabilir.

Ticari Uçuş Yapan İşletme İçin Sıra ve Acentenin Rolü

Ticari bir İHA operasyonunda sigorta, sürecin sonuna eklenen bir evrak değil; kayıt, lisans ve izin adımlarıyla birlikte kurulan bir zincirin halkasıdır. Sıra şöyle işler:

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri Limited Şirketi bir sigorta acentesidir. Aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden, aracınızın sınıfına, kullanım amacınıza ve operasyon profilinize göre teklif hazırlar; teminat kapsamını ve limitleri yan yana koyarız. Poliçeyi sigorta şirketi düzenler, hasar hâlinde tazminat ödemesi de sigorta şirketi tarafından yapılır.

Operasyonunuza uygun teminat yapısını konuşmak için teklif formunu doldurmanız yeterlidir.

• Kullanıcı kaydı sistem üzerinden yapılır; Basit İHA dışındaki her araç için zorunludur
• Operasyonun niteliğine göre pilot lisansı seviyesi belirlenir; ticari görerek uçuşta asgari P1 aranır
• Uçulacak saha harita üzerinden kontrol edilir; yeşil bölge dışındaki sahalar için izin süreci işletilir
• Aracın azami kalkış kütlesi ve kullanım amacı tespit edilir; asgari teminat oranı bu ikisine göre okunur
• Poliçe, savaş, terör, sabotaj ve halk hareketleri risklerini de içerecek biçimde düzenlenir
• Sigorta belgesi, tescil ve uçuşa elverişlilik işlemlerinde ve denetimlerde ibraz edilmek üzere hazır tutulur

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 27 Temmuz 2017, Sayı: 30136)
• İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) — SHGM
• SHT-İHA yayım duyurusu — Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
• SHGM İHA Kayıt Sistemi
• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.