Sigorta Şirketleri Nasıl Çalışır?

Sigortacılığın Çekirdeği: Riski Havuzda Toplamak

Türk Ticaret Kanunu'nun 1401'inci maddesi sigorta sözleşmesini, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Tanımdaki iki sözcük işin tamamını taşır: prim ve riziko.

Tek bir hane için ev yangını düşük olasılıklı, ama gerçekleştiğinde tek başına karşılanamayacak kadar büyük bir zarardır. Aynı riski taşıyan on binlerce kişi primini aynı havuza koyduğunda, o dönem gerçekleşen az sayıdaki hasar havuzun tamamından ödenir. Şirketin işi bu aritmetiği yönetmektir: havuza kimin hangi bedelle gireceğini ölçmek ve havuzu ödeme gücünde tutmak.

Havuz her zaman tek bir şirketin bilançosunda durmaz. Zorunlu deprem sigortasında havuz kanunla kurulmuş ayrı bir tüzel kişide toplanır; 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu'nun 9'uncu maddesi Doğal Afet Sigortaları Kurumu'nun gelirlerini sigorta ve reasürans primleri ile bu işlemlerden elde edilen komisyonlardan sayar ve bu gelirlerin yalnızca maddede sayılan amaçlarla kullanılabileceğini yazar.

Zorunlu trafik sigortasında da benzer bir paylaşım düzeni vardır. Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4'üncü maddesine göre Kurum, riski yüksek olan sigortalılar bakımından sigorta şirketleri arasında prim ve hasar paylaşımı için özel kurallar getirebilir; bu sigortalıların primi Kurumca tespit edilir.

Ödediğiniz Prim Nereye Gider?

Poliçe bedeli tek bir kalem gibi görünür, ama şirketin içinde birkaç yöne ayrılır. Kabaca dağılım şöyledir:

Bu tablodaki aracı komisyonunun primin içinde olduğunu vergi mevzuatı da doğrular. 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun 31'inci maddesi, sigorta işlemlerinde verginin matrahını poliçede yer alan prim tutarı olarak belirler ve prim tutarının hesabında sigorta aracılarına yapılan ödemelerin indirim konusu yapılamayacağını söyler. Yani komisyon, primin üstüne eklenen ayrı bir kalem değildir.

Teknik Karşılık: Poliçe Yürürlükteyken Kenara Konan Para

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 16'ncı maddesi, sigorta ve reasürans şirketlerinin sözleşmelerden doğan yükümlülükleri için yeteri kadar karşılık ayırmak zorunda olduğunu söyler ve karşılıkları fıkra fıkra sayar.

Maddenin dokuzuncu fıkrası bunu bilanço tarafından bağlar: şirketlerin varlıkları teknik karşılıkları karşılayacak düzeyde olmalıdır. Bu yüzden "şirket bu dönem çok prim yazdı" cümlesi tek başına bir şey söylemez; yazılan primin ne kadarının karşılık olarak bağlandığı asıl sorudur.

Aynı madde reasüransı da hesaba katar. Sekizinci fıkraya göre teknik karşılıklarda reasürör payının devredilen risk ve primle orantılı olması esastır; malî açıdan belirlenen ölçütleri karşılayamayan reasürörlere devredilen işlerde reasürör payının düşülmemesi istenebilir.

Reasürans: Sigortacının Sigortası

Bir şirket tek bir depremde ya da tek bir büyük sanayi yangınında havuzunun tamamını tüketebilir. Reasürans, üstlenilen riskin bir bölümünün başka bir şirkete devredilmesidir; devredilen kısmın primi de onunla birlikte gider. Devir kâğıt üzerinde bir rahatlama değildir, çünkü kanun karşı tarafın ödeme gücünü de sorgular.

Yurt içi kapasite ayrıca kanunla desteklenmiştir. 5684 sayılı Kanuna 2019'da eklenen Ek Madde 4, yurt içi reasürans kapasitesini artırmak ve teminat verilmesinde güçlük bulunan riskleri karşılamak amacıyla sermayesi Hazine ve Maliye Bakanlığına ait Türk Reasürans Anonim Şirketi'ni kurmuştur.

Sigortalı açısından işin özeti kısadır: reasürans sizinle sigortacınız arasındaki sözleşmeyi değiştirmez. Poliçedeki muhatabınız sigorta şirketidir ve reasürörle aranızda bir sözleşme ilişkisi doğmaz.

Şirket Ödeyemezse Ne Olur? Üç Katmanlı Güvence

Sigortacılığın en kırılgan noktası, ödeme sırası geldiğinde karşı tarafın ayakta olmasıdır. Mevzuat bunu üç ayrı katmanla kurar:

Bu katmanların ortak sınırı şudur: Güvence Hesabı zorunlu sigortalar içindir; isteğe bağlı poliçelerin yerine geçmez. Hesabın gelirleri de poliçelerden gelir. Kanunun 14'üncü maddesine göre gelirler, şirketlerce ödenen katılma payları ile sigorta ettirenlerden safî primlerin yüzde ikisi oranında tahsil edilen katılma paylarından oluşur; Bakan bu oranları yarısına kadar indirmeye veya iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

• Malî tablo ve bağımsız denetim — 5684 sayılı Kanun m.18: şirketler hesaplarını ve malî tablolarını belirlenen esaslara göre düzenlemek, ilan ettirmek ve bağımsız denetim kuruluşlarına denetlettirmek zorundadır.
• Teminat ayırma — m.17: şirketler, yurt içinde akdettikleri sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütlerine karşılık teminat ayırmakla yükümlüdür.
• Güvence Hesabı — m.14: zorunlu sorumluluk sigortalarında, şirketin malî bünye zaafiyeti nedeniyle bütün branşlarda ruhsatlarının iptali ya da iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu maddî ve bedensel zararlar için Hesaba başvurulabilir.

Hasar Dosyası Açıldıktan Sonra Takvim Nasıl İşler?

Ödeme takvimi şirketin iç uygulamasına bırakılmamıştır. Türk Ticaret Kanunu'nun 1427'nci maddesine göre sigorta tazminatı, rizikonun gerçekleşmesini takiben ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra, sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur. Can sigortalarında bu süre onbeş gündür.

Araştırma uzarsa boşlukta kalmazsınız. Aynı maddeye göre araştırmalar ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tazminattan mahsup edilmek üzere, tarafların mutabakatı ya da anlaşmazlık hâlinde mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre tespit edilecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak öder.

Borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer ve sigortacının temerrüt faizi ödeme borcundan kurtulmasını öngören sözleşme hükümleri geçersizdir.

Bu Zincirde Acentenin Yeri

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri bir sigorta acentesidir; sigorta şirketi değildir. Aradaki sınır hukukî olarak nettir. Sigorta Acenteleri Yönetmeliği'nin 17'nci maddesine göre sigorta sözleşmesi akdetme ve prim tahsil etme yetkisi sigorta şirketlerine aittir; bu yetki ancak acentelik vekâletnamesinde belirtilmek kaydıyla acentelere devredilebilir.

Aynı madde sigortalıyı iki noktada korur: acenteye yapılan prim ödemesi sigorta şirketine yapılmış sayılır ve acentelerce düzenlenen poliçeler kapsamındaki tazminat ödemelerinin sigorta şirketlerince doğrudan hak sahibine yapılması esastır. Tazminatı ödeyen taraf sigorta şirketidir.

Kanun sınırı bir kez daha çizer: 5684 sayılı Kanunun 23'üncü maddesine göre sigorta şirketinin sağlayıcı olarak yaptığı ayıplı hizmetlerden sigorta acentesi sorumlu değildir. Acentenin sorumluluğu kendi aracılık faaliyetinden doğar.

Bizim işimiz zincirin giriş ucundadır: riski doğru anlamak, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden karşılaştırmalı teklif hazırlamak ve poliçeye giren bilgiyi şirkete eksiksiz iletmek. Yönetmeliğin 2025'te eklenen hükmü bunu açık bir yükümlülük hâline getirdi: acenteler, sözleşme taraflarına ve sözleşmeden yararlanacak kişilere ait bilgileri sigorta şirketine doğru olarak iletmekle yükümlüdür. Hangi teminatın size uygun olduğunu konuşmak isterseniz teklif formundan bize yazın.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Sigorta Acenteleri Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
• 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik
• SEDDK — Sigortacılık Genel Şartlar Dizini

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.