DASK Nedir, Neleri Kapsar?

DASK Nedir, Hangi Binalar İçin Zorunludur?

DASK, Doğal Afet Sigortaları Kurumu’nun kısaltmasıdır. Günlük dilde kurumun adı poliçenin adı gibi kullanılıyor; poliçenin mevzuattaki adı ise Zorunlu Deprem Sigortası’dır ve dayanağı 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’dur. Poliçe tek bir sigorta şirketinin ürünü değildir: sözleşmeye sigorta şirketleri DASK nam ve hesabına aracılık eder, teminatı DASK verir.

Genel Şartlar’ın A.1 maddesi kapsamı sayar: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerinde mesken olarak inşa edilmiş binalar, bu binalar içinde yer alan ve ticarethane, büro ve benzeri amaçlarla kullanılan bağımsız bölümler ile doğal afetler nedeniyle devlet tarafından yaptırılan veya verilen kredi ile yapılan meskenler.

Üçüncü sıradaki ifade sık atlanır: mesken olarak inşa edilmiş bir binanın içindeki dükkân ya da büro da Zorunlu Deprem Sigortası’na tabidir. Kapsamı belirleyen şey binanın niteliğidir, tek bir bağımsız bölümün fiilî kullanımı değil.

Teminat da yalnız depremin kendisiyle sınırlı değildir. Depremin doğrudan neden olduğu maddi zararların yanında, deprem sonucu meydana gelen yangın, infilak, dev dalga (tsunami) ve yer kayması da aynı poliçeden karşılanır.

Teminat Binanın Hangi Bölümlerini Kapsar?

Teminat kapsamındaki yapı bölümlerinin ortak yanı, her birinin binanın kendisine ait olmasıdır. Asansör, bahçe duvarı ve istinat duvarı gibi unsurlar tek bir daireye değil binaya aittir; bu yüzden teminatta yer alırlar. Buna karşılık tazminat, tapuda adı geçen hak sahiplerine hisseleri oranında ödenir.

Teminat sigorta bedeline kadardır. A.5 maddesine göre sigorta bedeli, sigortalanan meskenin yeniden yapım maliyetini aşarsa, sigortanın bu bedeli aşan kısmı geçersizdir. Sigorta süresi içinde durumdan haberdar olan Kurum sigorta bedelini indirir ve cari yıla ait fazla alınan primi gün esası üzerinden sigorta ettirene iade eder.

Aynı bina veya bağımsız bölüm için birden çok Zorunlu Deprem Sigortası yaptırılamaz (C.3). İkinci bir poliçe teminatı iki katına çıkarmaz; yanlışlıkla düzenlenmişse sigorta ettirenin belgelendirmesi üzerine başlangıcından itibaren iptal edilir ve primin tamamı iade edilir (C.2).

A.1 maddesi bu bölümleri tek tek sayar. Söz konusu olan, üzerinde yorum yapılacak bir liste değildir; sayılmayan bir kalem varsayımla teminata girmez.

• Temeller
• Ana duvarlar
• Bağımsız bölümleri ayıran ortak duvarlar
• Bahçe duvarları
• İstinat duvarları
• Tavan ve tabanlar
• Merdivenler
• Asansörler
• Sahanlıklar ve koridorlar
• Çatılar ve bacalar
• Yapının benzer nitelikteki tamamlayıcı kısımları

Ev Eşyası Neden Kapsam Dışında?

Çünkü Zorunlu Deprem Sigortası bir bina sigortasıdır, bir ev sigortası değil. Genel Şartlar’ın A.3 maddesi teminat dışını açıkça sayar ve “her türlü taşınır mal, eşya ve benzerleri” bu listenin ikinci bendidir (A.3.2).

Aynı madde şunları da teminat dışında tutar: enkaz kaldırma masrafları, kâr kaybı, iş durması, kira mahrumiyeti, alternatif ikametgâh ve iş yeri masrafları, mali sorumluluklar ve benzeri dolaylı zararlar (A.3.1); ölüm dâhil olmak üzere tüm bedeni zararlar (A.3.3); manevi tazminat talepleri (A.3.4); deprem ve deprem sonucu oluşan yangın, infilak, dev dalga veya yer kaymasının dışında kalan hasarlar (A.3.5); belirli bir deprem hadisesine bağlı olmaksızın binanın kendi kusur ve özellikleri nedeniyle zamanla oluşan zararlar (A.3.6).

Son bent önemlidir: çatlağın deprem gününe bağlanamaması hâlinde, hasar binanın kendi kusurundan zamanla oluşmuş sayılır ve ödenmez. Bu, deprem sonrası ekspertizde en çok tartışılan konudur.

Bu boşluk ihtiyari konut poliçesiyle kapatılır. Yangın Sigortası Genel Şartları’nın A.3 maddesi depremi ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilecek hâller arasında sayar; enkaz kaldırma masrafları ile kira kaybı ve intifadan mahrumiyet de sigorta bedelleri poliçede ayrıca gösterilmek kaydıyla ek sözleşmeye bağlanabilir.

İkinci boşluk bedel tavanındadır. Konutun değeri Zorunlu Deprem Sigortası’nın sigorta bedelinin üzerindeyse, aşan kısım için — Zorunlu Deprem Sigortası yapılmış olması kaydıyla — sigorta şirketlerince ihtiyari deprem sigortası yapılabilir (C.3). Konut paket poliçesi tam olarak bu iki boşluğu kapatmak için kurulur.

Hangi Binalar Kapsam Dışıdır, Beyan Neden Önemli?

Beyan yükümlülüğü, kapsam kadar belirleyicidir. C.2 maddesine göre DASK sözleşmeyi, sigorta ettirenin rizikonun gerçek durumunu bildiren beyanına dayanarak yapar. Meskenin brüt yüzölçümü, yapı tarzı, adresi ve geçmiş depremlerdeki hasar durumu gibi bilgiler doğru bildirilmelidir.

Beyan gerçeğe aykırı veya eksikse ve bu durum DASK’ın sözleşmeyi daha ağır şartlarla yapmasını gerektirecek nitelikteyse, DASK ya da aracı kılınan sigorta şirketi durumu öğrendiği andan itibaren 15 gün içinde prim farkının ödenmesini isteyebilir. Gerçeğe aykırı beyan depremden sonra öğrenilmişse tazminat, alınan prim ile alınması gereken prim arasındaki orana göre ödenir.

Geçmiş depremlerdeki orta veya daha ağır hasar durumunun kasten beyan edilmediği anlaşılırsa DASK, riziko gerçekleşmiş olsa bile sözleşmeden cayabilir ve prime hak kazanır. Beyan, poliçenin en önemsiz görünen ama yanlış doldurulduğunda en pahalıya patlayan alanıdır.

Kapsamın dışında kalan binalar ise A.2 maddesinde yedi bent hâlinde sayılır. Aşağıdaki üçüncü bende dikkat etmek gerekir: bir binanın tamamı ticari ya da sınai amaçla kullanılıyorsa kapsam dışıdır, mesken binası içindeki tek bir dükkân ise kapsam içindedir. Ayrım binanın bütününe bakılarak yapılır; bu yüzden karma kullanımlı yapılarda poliçe düzenlenmeden önce durumun netleşmesi gerekir.

• Kamu Konutları Kanunu’na tabi olan veya kamu hizmet binası olarak kullanılan binalar ve bağımsız bölümler
• Köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanlarca köy yerleşik alanları ve civarında ve mezralarda yapılan binalar
• Tamamı ticari veya sınai amaçla kullanılan binalar
• Projesi bulunmayan ve mühendislik hizmeti görmemiş binalar
• Taşıyıcı sistemi olumsuz yönde etkileyecek şekilde tadil edildiği veya zayıflatıldığı tespit edilen binalar
• Taşıyıcı sistemi olumsuz yönde etkileyecek şekilde ilgili mevzuata ve projeye aykırı olarak inşa edilen binalar
• Yetkili kamu kurumları tarafından yıkılmasına karar verilen binalar ile mesken olarak kullanıma uygun olmayan, bakımsız, harap veya metruk binalar

Sigorta Bedeli Nasıl Belirlenir, Muafiyet Nedir?

A.4 maddesine göre sigorta bedeli, meskenin yapı tarzı için Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı’nda belirlenen metrekare bedeli ile aynı meskenin brüt yüzölçümünün (veya yaklaşık yüzölçümünün) çarpımıdır. Tarife, yapı tarzını iki grupta toplar: betonarme ve diğer.

Sigorta bedeli hiçbir hâlde Tarife ve Talimat’ta belirlenen azami teminat tutarından çok olamaz. Bu tutar yıla bağlıdır ve 1 Ocak 2024’ten itibaren, sözleşme yürürlükteyken sigorta bedelinin tespitine esas metrekare bedeli herhangi bir ek prim alınmaksızın her ay Türkiye İstatistik Kurumu’nun bir önceki ay açıkladığı yurt içi üretici fiyat endeksi oranında artırılmaktadır. İlgili yıl için belirlenen metrekare bedelleri ve azami teminat tutarı Tarife ve Talimat’ta yayımlanır.

A.6 maddesi her bir hasarda sigorta bedelinin %2’si oranında tenzili muafiyet uygular; DASK bu şekilde bulunan muafiyet tutarını aşan kısımdan sorumludur. Aynı madde, muafiyet uygulaması açısından her 72 saatlik dönemde meydana gelen bütün hasarları bir hasar sayar.

Prim tarafında iki kural işe yarar. Sigorta primi her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır ve sözleşme yapılır yapılmaz poliçenin teslimi karşılığında peşin ödenir; taksitler Kuruma yansıtılmamak koşuluyla kredi kartıyla ya da finansal kuruluşlarca taksitlendirme mümkündür. Primin tamamı veya ilk taksiti poliçenin teslimine rağmen ödenmemişse DASK’ın sorumluluğu başlamaz ve bu şart poliçenin ön yüzüne yazılır (C.1).

Sözleşme süresi bir yıldır (A.7). Malikler ve varsa intifa hakkı sahipleri sözleşmeyi her yıl yenilemek zorundadır.

Poliçe Olmazsa Ne Olur, Ev Satılınca Ne Olur?

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’nun 11’inci maddesi iki kapı kurar. Tapu müdürlükleri, zorunlu deprem sigortasına tabi bağımsız bölümler ve binalarla ilgili tescil işlemlerini — tapuya kayıtlı taşınmazın kayda tabi olmayan bir taşınmaza dönüşmesi hâli hariç olmak üzere terkin işlemlerini de — sigortanın yaptırıldığı ve işlem tarihi itibarıyla geçerli olduğu belgelenmedikçe yapamaz.

İkinci kapı aboneliktir. Aynı madde, zorunlu deprem sigortasının kapsamına giren binalar ve bağımsız bölümlerle ilgili yaptırılan su ve elektrik abonelik işlemlerinde sigortanın varlığının ilgili kuruluşça kontrol edilmesini öngörür.

Poliçe bitiş tarihine kadar yenilenmezse DASK’ın teminata ilişkin sorumluluğu poliçede belirtilen bitiş tarihi itibarıyla sona erer (C.1). Yenileme, hasarın ne zaman olacağını bilmediğiniz için takvime bağlanması gereken tek işlemdir.

Sözleşme süresi içinde menfaat sahibi değişirse sigortanın hükmü yeni menfaat sahibiyle devam eder. Yeni menfaat sahibi devir zeyilnamesini yaptırmak ve satış işleminin tamamlanabilmesi için zeyilnameyi ilgili tapu müdürlüğüne ibraz etmekle yükümlüdür. Bunun dışındaki hâllerde sigorta ettiren ve sigortanın varlığını öğrenen yeni menfaat sahibi, durumu 15 gün içinde sözleşmeye aracılık yapan sigorta şirketine bildirir (C.4).

Acente Olarak Nerede Devreye Giriyoruz?

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri Limited Şirketi bir sigorta acentesidir. Poliçeyi sigorta şirketi düzenler, Zorunlu Deprem Sigortası’nda teminatı ve tazminat ödemesini DASK üstlenir. Bizim işimiz, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlamak ve poliçenin kapsamının nerede bittiğini önceden göstermektir.

Uygulamada en çok sorulan soru şu oluyor: “DASK’ım var, yeterli mi?” Cevap, konutun brüt yüzölçümü, yapı tarzı ve gerçek değeriyle sigorta bedelinin karşılaştırılmasından çıkar. Sigorta bedeli konutun değerinin altındaysa aradaki fark size aittir; ev eşyası ise zaten hiç teminatta değildir.

Bu iki farkı birlikte hesaplamak isterseniz teklif formunu doldurmanız yeterli. Zorunlu Deprem Sigortası ile konut ve iş yeri sigortaları tarafını karşılaştırmalı olarak çıkarırız. Hasar anında izlenecek adımları ise deprem sonrası yol haritası yazımızda topladık.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları — Mevzuat Bilgi Sistemi
• Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı — Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
• DASK — Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartlar
• Yangın Sigortası Genel Şartları — Türkiye Sigorta Birliği

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.