Sigorta Primi Nasıl Belirlenir?

Primi Kim Belirler? Serbest Tarife ve Zorunlu Tarife

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 12'nci maddesi işin çerçevesini tek cümlede kurar: sigorta tarifeleri, sigortacılık esasına ve genel kabul görmüş aktüeryal tekniklere uygun olarak sigorta şirketleri tarafından serbestçe belirlenir. Ancak kanunlarla ihdas edilen zorunlu sigortaların teminat tutarları ile tarife ve talimatları Bakan tarafından tespit olunur ve Resmî Gazete'de yayımlanır.

Yani iki ayrı rejim var. İsteğe bağlı ürünlerde fiyat piyasada oluşur; zorunlu ürünlerde devletin çizdiği bir çerçeve vardır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, Bakana hayat, bir yıldan uzun süreli ferdî kaza, sağlık, hastalık ve ihtiyarî deprem sigortalarında tarife ve prim cetvellerini onaya bağlama ya da serbest bırakma yetkisi de verir.

Zorunlu trafik sigortası bu ikisinin arasında durur. Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik, amacını doğrudan "tarifelerin sigorta şirketlerince serbest olarak belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek" diye yazar ve şirketlerin araç türüne göre il bazında temel primi serbestçe tespit edebileceğini söyler. Buna karşılık aynı yönetmelik azami prim tutarları getirir; Kurum ayrıca, şirketlerin malî bünyesinin güçlendirilmesi, haksız rekabetin engellenmesi ve sigorta yapmaktan kaçınmanın önlenmesi amaçlarıyla prim tutarlarının değiştirilmesini isteyebilir.

Primin Arkasındaki Hesap: Aktüer ve Denetim

Prim bir pazarlık sonucu değil, bir hesabın sonucudur. 5684 sayılı Kanunun 21'inci maddesi, sigorta ve reasürans şirketlerinin yeterli sayıda aktüerle çalışmak zorunda olduğunu söyler; sicile kaydolmadan aktüerlik yapılamaz.

Trafik sigortasında bu hesap denetlenebilir hâlde tutulur. Yönetmeliğin 15'inci maddesine göre şirket tarifeleri hakkında yetkili aktüer tarafından hazırlanacak rapor, denetime hazır olacak şekilde şirket merkezinde saklanır; tarifelere ilişkin özet gerekçeler TRAMER'e iletilir ve poliçelerin TRAMER veri tabanı üzerinden düzenlenmesi zorunludur.

Fiyat değişikliği de sessizce yürürlüğe girmez. Şirketler, belirledikleri temel primleri ve uygulayacakları prim indirim ile artırım sebeplerini oranlarıyla beraber, uygulamaya başlamadan beş gün önce TRAMER'e yazılı olarak ve güvenli elektronik ortamda gönderir; TRAMER bunları Kurumun erişimine sunar.

Primi Etkileyen Başlıca Etkenler

Mevzuat her branş için etken listesi vermez; teknik esasları şirket kurar. Yine de yönetmelikler yer yer somut ölçüt yazar. Örneğin motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunanların sorumluluk sigortasında prim tespitinde, gözetim işlemi yapan (otoparklar, garajlar) ve alım satımla uğraşan (oto galerileri) işletmeler için iş yerinin araç yeri kapasitesi; onarım ve bakımı üstlenen (tamirhane, servis istasyonu) işletmeler için ise iş yerinde sürekli çalışan personel sayısı esas alınır.

Genel çerçeveyi şöyle özetleyebiliriz:

Trafik Sigortasında Prim: Basamaktan Endekse

Zorunlu trafik sigortası, prim hesabının mevzuatta en ayrıntılı yazıldığı üründür. İndirim ve artırım, yönetmeliğin 5'inci maddesindeki 0-8 basamak tablosuna göre uygulanır; hasarsız geçen dönem bir üst basamak, ödenen her tazminat bir alt basamak getirir. Basamak işleteni takip eder ve birden fazla aracı olanda her araç için ayrı tespit edilir. Şirket, basamağı sizin ibraz ettiğiniz belgelere ve TRAMER'den alacağı hasar durum belgesine göre belirler. İlk kez işleten sıfatıyla trafiğe çıkacaklar için uygulanacak basamağı belirleyen ibarenin yürütmesi ise Danıştay Sekizinci Dairesinin 8/3/2024 tarihli kararıyla durdurulmuştur.

Yönetmeliğin 4'üncü maddesi Kuruma başka ayarlar da tanır:

Azami prim tarafında ise endeks devreye girer. Yönetmeliğin geçici 11'inci maddesi, şirketlerin belirleyeceği prim tutarlarına tavan koyar ve bu tavanın 2024 yılı Mayıs ayından itibaren hasar maliyet endeksine göre her ay güncelleneceğini yazar. Endeksin bileşimi de maddede sayılıdır: %45 ağırlıkla asgari ücret artış oranı, %30 ağırlıkla kişisel ulaştırma araçlarının yedek parça ve aksesuar fiyat artışı, %15 ağırlıkla motorlu araçlar fiyat artışı, %10 ağırlıkla bakım ve onarım fiyat artışı. Endeksin eksiye düşmesi hâlinde oran sıfır kabul edilir.

Bir de teklifin ömrü var: şirketlerin verdiği prim teklifleri, her durumda üç iş gününden az olmamak kaydıyla teklifin verildiği ay sonuna kadar geçerlidir.

• Prim tespitinde plakanın kayıtlı olduğu il yerine işletenin ikametgâhının bulunduğu ilin esas alınmasına karar verilebilir.
• Trafik kuralı ihlalleri sonucu sürücülere uygulanan ceza puanları ile sürücü belgesine el konulma süresi ve nedenleri prim tespitinde kullanılabilir.
• Araçların yakıt cinsine ve emisyon değerlerine göre, yönetmelikteki oranlara ek olarak %20'ye kadar indirim veya artırım getirilebilir.
• Hasarın giderilmesinde orijinale eşdeğerliği belgelendirilmiş ya da yeniden kullanılabilir parça tercih edilirse %20'ye kadar indirim uygulanabilir.
• Ulusal Engelli Veri Sisteminde kayıtlı kişiler için düzenlenecek sözleşmelerin primlerinde %20'ye kadar indirim uygulanabilir.

Poliçedeki Tutarın Hepsi Prim Değildir

Ödediğiniz toplamın bir bölümü, kanunla poliçe üzerinden alınan yükümlülüklerdir. Bunların mükellefi kural olarak sigorta şirketidir; siz poliçe bedeli içinde ödersiniz.

Oranlar kanunla belirlenir ve değişebilir. Banka ve sigorta muameleleri vergisinde Cumhurbaşkanı, kanunda yazılı oranı indirmeye veya kanuni seviyesine kadar artırmaya yetkilidir. Bu yüzden burada güncel oran yazmıyoruz; poliçenizin vergi satırı ilgili dönemde geçerli oranı gösterir.

Bir de sık sorulan bir kalem var: aracı komisyonu. Gider Vergileri Kanunu'nun 31'inci maddesi, sigorta işlemlerinde verginin matrahını poliçede yer alan prim tutarı olarak belirler ve prim tutarının hesabında sigorta aracılarına yapılan ödemelerin indirim konusu yapılamayacağını söyler. Komisyon primin içindedir; poliçenize eklenen ayrı bir kalem değildir.

Aynı Araca İki Şirketten Neden İki Farklı Fiyat Gelir?

Çünkü tarifeyi kuran hesap her şirkette aynı değildir. Portföyün hasar deneyimi, reasürans maliyeti, gider yapısı ve aktüeryal varsayımlar farklıdır. Trafik sigortasında yönetmelik bunu açıkça kabul eder: temel prim, araç türüne göre il bazında serbestçe tespit edilir.

Aynı yönetmelik bir de eşitlik kuralı koyar: bir sigorta şirketi adına aynı riske sahip araçlar veya işletenler için akdedilen sözleşmelerin aynı prim üzerinden düzenlenmesi esastır. Yani bir şirket, aynı riske sahip iki müşteriye farklı fiyat veremez. Şirketler arası fark meşrudur, şirket içi keyfî fark değildir.

Sektör düzeyinde bağlayıcı bir liste de yoktur. Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği, Kurumun belirlediği esaslar çerçevesinde ve bağlayıcı olmamak kaydıyla bir Trafik Sigortası Rehber Tarifesi hazırlayabilir; bu tarife Birliğin internet sitesinde yayımlanır.

Acente Fiyatı Belirler mi?

Belirlemez. RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri bir sigorta acentesidir. Sigorta Acenteleri Yönetmeliği'nin 17'nci maddesine göre sigorta sözleşmesi akdetme ve prim tahsil etme yetkisi sigorta şirketlerine aittir; bu yetki ancak acentelik vekâletnamesinde belirtilmek kaydıyla acenteye devredilebilir. Yetkilendirilmemiş acente poliçe düzenleyemez ve prim tahsilâtı yapamaz.

Buna karşılık acenteye düşen bir yükümlülük var ve doğrudan primi etkiler. Yönetmeliğe 2025'te eklenen hüküm, acentelerin sözleşme taraflarına ve sözleşmeden yararlanacak kişilere ait bilgileri sigorta şirketine doğru olarak iletmekle yükümlü olduğunu söyler. Yanlış giden bilgi yalnız primi değil, hasar anındaki ödemeyi de etkiler; Türk Ticaret Kanunu m.1439 eksik ya da yanlış beyanda sigortacıya prim farkı isteme ya da cayma hakkı verir.

Bizim yaptığımız iş bu yüzden fiyat pazarlığı değil, doğru eşleştirmedir: riski eksiksiz ortaya koymak, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden karşılaştırmalı teklif hazırlamak, teminat ve muafiyet farklarını yan yana göstermek. Poliçenin priminden ne kadarının teminat, ne kadarının vergi olduğunu birlikte okuyalım diyorsanız teklif formundan bize yazın; tazminat ödemesi ise poliçeyi düzenleyen sigorta şirketi tarafından yapılır.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik
• Sigorta Acenteleri Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
• 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları (SEDDK)

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.