Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Nedir?

Poliçe Kimi, Neye Karşı Koruyor?

Genel şartların 1'inci maddesi teminatı üç unsura bağlar: sigorta yürürlükteyken meydana gelen bir olay; bu olay sonucunda üçüncü kişilerin ölmesi veya yaralanması ya da mallarında ziya ve hasar doğması; ve zararın poliçede gösterilen sıfat, faaliyet ve hukuki ilişkiden kaynaklanması. Teminat, hukuki sorumluluğa ilişkin mevzuat çerçevesinde ve poliçede yazılı meblağlara kadar işler.

Aynı madde çoğu kişinin gözden kaçırdığı bir cümle içerir: poliçe sigortalıyı haklı taleplere karşı olduğu gibi yersiz ve aşırı taleplere karşı da korur. Poliçenin değeri yalnızca ödenen tazminatta değil, ödenmemesi gereken talebin savunulmasındadır.

Sigortalı tüzel kişiyse teminat, organların görevlerini yerine getirirken üçüncü kişilere verecekleri zarardan doğan sorumluluğa da uzanır. Türk Ticaret Kanunu'nun 1473'üncü maddesinin ikinci fıkrası çerçeveyi genişletir: sigorta işletme sorumluluğu için yaptırılmışsa, aksine hüküm yoksa temsilcinin ve işletmenin yönetiminde, denetiminde ve işletmede çalıştırılan kişilerin sorumluluğunu da karşılar.

İşletmeler İçin Neden Gerekli: Sorumluluk Nereden Doğuyor?

İşletmenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğu tek bir maddeden değil, birbirini tamamlayan hükümlerden doğar. Türk Borçlar Kanunu'nun 66'ncı maddesine göre adam çalıştıran, çalışanın işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; çalışanını seçerken, talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz.

69'uncu madde bina ve yapı eseri malikini, yapımdaki bozukluklardan veya bakımdaki eksikliklerden doğan zarardan sorumlu tutar; intifa ve oturma hakkı sahipleri de bakım eksikliğinden malikle birlikte müteselsilen sorumludur. Burada özen ispatı bir kurtuluş yolu değildir.

En sert kural 71'inci maddededir. Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğunda, işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur. Bir işletme; mahiyeti ya da kullanılan malzeme, araç ve güçler nedeniyle, uzman bir kişiden beklenen tüm özen gösterilse bile sıkça veya ağır zarar doğurmaya elverişliyse önemli ölçüde tehlike arz eden işletme sayılır. Faaliyete izin verilmiş olması sonucu değiştirmez. Üç maddenin ortak yanı şudur: kusursuz olduğunu göstermek işletmeyi her zaman kurtarmaz.

Genel Şartların Kapsam Dışı Bıraktıkları

3'üncü maddenin (A) fıkrası teminat dışı hâlleri sayar. İşletmeler için asıl sürprizi sekizinci bent yaratır: emanet edilen, kiralanan, taşınmak veya tamir edilmek üzere elde bulundurulan üçüncü kişi malları; imal, teslim veya işleme kusurundan doğan zararlar; ve çalışılan bina ile araziye verilen zararlar bu poliçenin dışındadır.

Motorlu araçlarla ilgili talepler de kapsam dışıdır. Bu bent yüzünden üçüncü şahıs mali sorumluluk poliçesi ile araç için alınan İhtiyari Mali Mesuliyet teminatı sık sık karıştırılır; ikisi farklı riskleri karşılar. İhtiyari Mali Mesuliyet, aracın işletilmesinden doğan ve zorunlu trafik sigortası limitlerini aşan sorumluluk içindir.

• Kasten yapılan veya bilerek sebebiyet verilen zararlara ilişkin talepler
• Bir sözleşmenin ifasına ya da özel bir anlaşmaya dayanıp kanuni sorumluluk ölçüsünü aşan istemler
• Sigortalıya hizmet veya vekâlet ilişkisiyle bağlı kişiler ile sigortalının aile fertlerinin talepleri
• Motorlu taşıtlar, römorklar, motosikletler ve her tür hava taşıtının sürücü, zilyet veya sahiplerine karşı ileri sürülen istemler
• Yarış ve müsabakalara, antrenmanlar dâhil, katılmaktan doğan talepler
• Harp, ihtilal, isyan, ayaklanma, grev ve bunların bastırılması ile el koyma hâllerinden doğan talepler
• Çürüme veya tedricî rutubet alma yüzünden meydana gelen zararlar
• Emanet, kira, taşıma, tamir veya işleme amacıyla elde bulunan üçüncü kişi mallarına gelen zararlar; imal, teslim veya işleme kusurundan doğan talepler; çalışılan bina ve araziye verilen zararlar
• 3713 sayılı Kanun'da belirtilen terör eylemleri, bunlardan doğan sabotaj ve müdahale sonucu meydana gelen zararlar

Ek Sözleşmeyle Alınabilecek Teminatlar

Aynı maddenin (B) fıkrası, standart poliçenin dışında kalan üç başlığı ek sözleşmeyle teminata almaya izin verir. Bunlar sonradan hatırlanan ayrıntılar değil, çoğu işletmenin gerçek risk haritasında merkezde duran kalemlerdir.

Otelciler ve garaj işletenlerine ilişkin ek teminat, genel şartların yazıldığı dönemin Borçlar Kanunu maddelerine atıf yapar; bugünkü karşılığı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 576 ilâ 580'inci maddeleridir. Otel, motel, pansiyon ve tatil köyü işletenler konaklayanların getirdiği eşyanın yok olmasından, zarara uğramasından veya çalınmasından sorumludur; kusur yüklenmedikçe bu sorumluluk konaklayan başına günlük konaklama ücretinin üç katını, garaj ve otoparkta ise saklananların her biri için günlük saklama ücretinin on katını aşamaz.

Asansör de burada bir ek sözleşme kalemidir. Buna karşılık asansörler için ayrı bir sorumluluk sigortası ürünü de vardır; ikisi karıştırılmamalıdır.

Çalışanın Sorumluluğu ile Çalışanın Talebi Aynı Şey Değil

Bu iki kavram sürekli karışır ve poliçe beklentisini yanlış kurar. Türk Ticaret Kanunu'nun 1473'üncü maddesi uyarınca işletme sorumluluğu için yaptırılan sigorta, işletmede çalıştırılan kişilerin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu da karşılar; deponuzda çalışan biri dışarıdan gelen ziyaretçiye zarar verirse talep poliçenin konusudur.

Buna karşılık genel şartların 3'üncü maddesinin (A) fıkrasının üçüncü bendi, sigortalıya hizmet veya vekâlet ilişkisiyle bağlı kimseler ile sigortalının aile fertlerinin taleplerini teminat dışında bırakır. Metin aile fertlerini de tanımlar: eş, üstsoy ve altsoy — evlat edinilenler dâhil; birlikte oturuyorlarsa kardeşler, damatlar, gelinler ve bakılan diğer akrabalar; eşin üstsoyu, altsoyu ve kardeşleri.

Sonuç açıktır: çalışanınızın üçüncü kişiye verdiği zarar bu poliçeden görülür, çalışanınızın kendi zararı için size yönelttiği talep görülmez. İş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı talepler İşveren Sorumluluk poliçesinin konusudur.

Hasar Anında Süreler ve Sık Yapılan Hata

Genel şartların 7'nci maddesi, sorumluluk doğurabilecek bir olayı öğrendiği tarihten itibaren beş gün içinde sigortacının yazılı olarak haberdar edilmesini ister. Türk Ticaret Kanunu'nun 1475'inci maddesi sorumluluğu gerektiren olaylar için on gün öngörür ve 1486'ncı maddenin üçüncü fıkrası 1474 ilâ 1476'ncı madde hükümlerinin sigortalı aleyhine değiştirilemeyeceğini söyler; tartışmaya girmemek için kısa süreye uymak en güvenli yoldur.

En pahalı hata ihbar gecikmesi değil, iyi niyetli ödemedir. 8'inci maddeye göre sigortacı açıkça izin vermedikçe sigortalı, talebi kısmen veya tamamen kabul edemez ve zarar görenlere ödeme yapamaz. 10'uncu madde bunu tamamlar: yükümlülüklere uyulmazsa sigortacı tazmin yükümlülüğünden kurtulur, meğer ki sigortalı aykırılığın kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat etsin.

Dava açıldığında yönetim sigortacıya geçer: 9'uncu maddeye göre sigortacı zarar görenle doğrudan anlaşabilir, dava açılırsa sigortalı adına davayı takip eder ve masraflar sigortacıya aittir; ancak masraflarla tazminatın toplamı poliçedeki azami meblağı aşamaz.

Zamanaşımında iki metin yan yana okunmalıdır. Genel şartların 15'inci maddesi sözleşmeden doğan bütün istemlerin iki yılda zamanaşımına uğradığını yazar. Türk Ticaret Kanunu'nun 1482'nci maddesi ise sorumluluk sigortalarında sigortacıya yöneltilecek tazminat istemlerinin olaydan itibaren on yılda zamanaşımına uğrayacağını söyler; 1486'ncı maddenin ikinci fıkrası bu hükme aykırı sözleşme şartlarını geçersiz sayar. 1478'inci madde uyarınca zarar gören, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını doğrudan sigortacıdan isteyebilir.

Poliçe Kurgusunda Neye Bakılır?

Bu poliçenin adında zorunluluk yoktur, ama bazı faaliyetlerde mevzuat onu fiilen şart koşar. Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ'in 5'inci maddesi, petrol piyasasındaki lisans sahiplerini faaliyetlerinin üçüncü kişiler nezdinde oluşturacağı bedeni ve maddi zararlar için mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlü kılar. 7'nci madde asgari teminat hadlerini Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası tarifesine, bayilik lisansı sahiplerinde trafik tarifesindeki kaza başına en yüksek teminata bağlar; 10'uncu madde bu sigortada muafiyet uygulanamayacağını söyler.

Poliçe kurulurken belirleyici olan tek satır, poliçede yazılı sıfat ve faaliyet tarifidir; teminat bu tarifin dışına çıkmaz. Faaliyet konusu genişlediğinde, yeni şube açıldığında ya da alt yüklenici çalıştırılmaya başlandığında bu tarif güncellenmelidir.

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri bir sigorta acentesidir: poliçeyi biz düzenlemiyoruz, tazminat ödemesi sözleşmenin tarafı olan sigorta şirketi tarafından yapılır. Bizim işimiz, işletmenizin faaliyet tarifini ve ek teminat ihtiyacını birlikte çıkarmak, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlamaktır. Faaliyet konunuzu ve çalışma yerlerinizi belirterek teklif talebi oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası Genel Şartları (tam metin)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Altıncı Kitap — Sigorta Hukuku
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (tam metin)
• SEDDK — Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğ
• SEDDK — Sigortacılık genel şartları

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.