Sigortacılık Terimleri Sözlüğü

Poliçede ve hasar yazışmalarında geçen terimlerin çoğu gündelik Türkçeden değil, Türk Ticaret Kanunu ile genel şartlardan gelir. Bu sözlük her terimi kaynağıyla birlikte verir.

8 dk okuma

Sigortacılığın dili gündelik Türkçeden değil, Türk Ticaret Kanunu'nun sigorta hükümleri ile branş genel şartlarından beslenir. Bu yüzden bir terimin ne anlama geldiği tercih meselesi değildir; yazılı bir karşılığı vardır. Aşağıdaki sözlük, poliçede ve hasar dosyasında en sık karşılaşılan kavramları kaynağıyla birlikte veriyor.

Sözleşmenin Tarafları ve Belgeleri

Poliçenin ilk sayfasındaki adların her biri hukuken ayrı bir sıfattır. Aynı kişi bunların birkaçını birden taşıyabilir, ama hakları ve yükümlülükleri sıfata göre değişir.

Terim	Karşılığı
Sigorta sözleşmesi	Sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi üstlendiği sözleşme (TTK m. 1401).
Sigorta ettiren	Sözleşmeyi sigortacıyla yapan ve kararlaştırılan primi ödemekle yükümlü olan taraf (TTK m. 1430).
Sigortalı	Rizikonun gerçekleşmemesinde menfaati bulunan, teminatın üzerine kurulduğu kişi.
Lehtar	Sözleşmeden doğan menfaat kendisine sağlanan üçüncü kişi; adı belirtilerek ya da belirtilmeden sigorta ettirilebilir (TTK m. 1454).
Riziko	Gerçekleşmesi hâlinde sigortacının tazmin borcunu doğuran tehlike.
Poliçe	Tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümleri, genel ve varsa özel şartları içeren, rahat ve kolay okunacak biçimde düzenlenen belge (TTK m. 1425).
Zeyilname	Poliçeyi süre içinde değiştiren ek belge. Kanun, zeyilnamede yer alıp teklifnameden farklı olan ve sigorta ettiren, sigortalı ya da lehtar aleyhine öngörülen hükümleri geçersiz sayar.
Prim ve sigorta ücreti	Teminatın karşılığı olan bedel. Zorunlu trafik sigortasında sigorta ücreti; prim, Güvence Hesabına katılma payı ve poliçeye ilişkin vergi, resim ve harçlardan oluşur.

Bedel ve Değer: Tazminatın Matematiği

Hasar günü ödenecek tutarı belirleyen kalemler burada toplanır. Bu satırlardaki bir hata, teminatın tamamını değil ama önemli bir bölümünü sessizce eksiltir.

Terim	Karşılığı
Sigorta değeri	Sigorta olunan menfaatin tam değeri (TTK m. 1460).
Sigorta bedeli	Poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını çizen tutar (TTK m. 1461).
Eksik sigorta	Bedelin değerin altında kalması. Kısmi hasarda tazminat, aksine sözleşme yoksa bedelin değere olan oranına göre ödenir (TTK m. 1462).
Aşkın sigorta	Bedelin değerin üstünde olması. Aşan kısım geçersizdir; bedel ile primin o kısma düşen bölümü indirilir ve fazla prim iade edilir (TTK m. 1463).
Takseli sigorta ve mutabakatlı değer	Değerin sözleşmeyle ya da tarafların seçtiği bilirkişilerce önceden belirlenmesi. Yangın poliçesinde değer listesi en çok bir yıl geçerlidir ve ticari emtiada uygulanmaz (TTK m. 1464).
Rayiç değer	Malın hasar tarihindeki piyasa karşılığı. Kaskoda teminat, aracın hasar tarihindeki rayiç değerine kadardır.
Yeni değer ve ikame bedeli	Yenisinin yeniden yapım veya alım maliyeti; nakliye, montaj, gümrük, vergi, resim ve harç masrafları dâhil hesaplanır.
Muafiyet	Poliçede kararlaştırılan ve sigortacının tazmin etmeyeceği tutar ya da oran. Kaskoda muafiyetler poliçeye en az 14 punto harflerle yazılır.

Hasar Dosyasında Geçen Terimler

Aşağıdaki kavramlar poliçe satın alınırken değil, hasar açıldıktan sonra karşınıza çıkar. Çoğu tazminat tutarını doğrudan etkiler.

Terim	Karşılığı
Ekspertiz	Hasarın miktarının, sebebinin ve niteliğinin belirlenmesi. Bu işi meslek edinen sigorta eksperi, kanunda tarafsız ve bağımsız kişi olarak tanımlanır (5684 m. 2).
Sovtaj	Hasarlı malın kalan, satılabilir değeri. Kaskoda aracı hasarlı hâliyle sigortalıya bırakarak ödeme yapmak isteyen sigortacı, bildirdiği sovtaj bedelini bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılır.
Tenzil ve tenzilat	Tazminattan yapılan indirimin genel adı. Yangın Sigortası Genel Şartları, sigortacının eksik sigorta, sovtaj ve belirgin teknoloji farkından doğan tenzilat haklarını saklı tutar.
Tam ziya	Sigortalı şeyin bütünüyle yok olması. Yangın poliçesinde tam ziya hâlinde sigorta teminatı sona erer.
Tam hasar	Kaskoda onarım masrafının aracın riziko tarihindeki değerini aşması ve eksper raporuyla aracın onarım kabul etmez hâle geldiğinin tespit edilmesi.
Avans ödeme	Zorunlu trafik sigortasında inceleme hasar ihbarından itibaren üç ay içinde tamamlanamazsa, tespit edilecek hasar miktarının en az %50'sinin mahsuben ödenmesi.
Bedelin eksilmesi	Kısmi hasarda sigorta bedelinin ödenen tazminat kadar düşmesi. Gün esasıyla prim ödenerek yeniden yükseltilebilir.

Halefiyet ile Rücu Aynı Şey Değildir

Bu iki terim sık sık birbirinin yerine kullanılır, oysa yönleri terstir. Halefiyet, sigortacının ödediği tazminat kadar sigortalısının yerine geçip zarardan sorumlu üçüncü kişiye yönelmesidir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1472 nci maddesi bunu düzenler: sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı, tazmin edilen bedel kadar sigortacıya geçer.

Rücu ise sigortacının, ödediği tazminatı kendi sigortalısından geri istemesidir. Zorunlu trafik sigortasında zarar görenin hakkı önce korunur; tazminat yükümlülüğünü kaldıran veya azaltan hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Buna karşılık ödemede bulunan sigortacı, tazminatın kaldırılmasını ya da azaltılmasını sağlayabileceği oranda kazaya sebebiyet veren sigortalıya rücu edebilir.

Zorunlu trafik sigortası genel şartları rücu sebeplerini tek tek sayar; başlıcaları şunlardır.

Olayın, sigortalının veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerin kasti hareketi ya da ağır kusuru sonucunda meydana gelmesi.
Aracın, gereken ehliyeti olmayan, sertifikası geçerliliğini yitirmiş ya da ehliyetine el konulmuş kişilerce kullanılması veya trafik kurallarının ağır kusurla ihlali.
Aracın uyuşturucu madde etkisinde ya da mevzuatta belirlenen seviyenin üzerinde alkollü kişilerce kullanılması.
Yolcu taşımaya ruhsatlı olmayan araçta yolcu taşınması, istiap haddinin aşılması ya da ruhsatsız araçta patlayıcı ve parlayıcı madde taşınması.
Riziko gerçekleştiğinde genel şartlardaki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi sonucu zararın artması.
Aracın çalınması veya gasp edilmesi olayında sigortalının ya da sorumlu olduğu kişilerin kusurlu bulunması.
Zorunlu hâller dışında olay yerinin terk edilmesi ya da kaza tutanağı ve alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesi yükümlülüğüne aykırı davranılması.

Birden Çok Poliçe ve Sektörün Aktörleri

Aynı menfaat için birden fazla poliçe bulunması Türk Ticaret Kanunu'nda dört ayrı başlıkta düzenlenir; hangisinin uygulandığı ödeme paylaşımını değiştirir. Aynı bölümde sektörün kimlerden oluştuğunu da toparladık.

Terim	Karşılığı
Birden çok sigorta	Aynı menfaatin aynı rizikolara karşı aynı süre için birden çok sigortacıya sigorta ettirilmesi; sigorta ettirene sigorta bedelinden fazlası ödenmez (TTK m. 1465).
Müşterek sigorta	Bir menfaatin aynı zamanda ve aynı rizikolara karşı birden çok sigortacı tarafından sigortalanması; her sigortacı sigorta ettiği bedel oranında sorumlu olur (TTK m. 1466).
Çifte sigorta	Değerinin tamamı sigortalanmış bir menfaatin yeniden sigortalanması; ancak kanunda sayılan hâl ve şartlarda geçerli sayılır (TTK m. 1467).
Kısmi sigorta	Değeri önceki sözleşmeyle tamamen kapatılamayan menfaatin, kalan değerine kadar yeniden sigorta ettirilmesi (TTK m. 1468).
Reasürans	Sigortacının üstlendiği riskin bir bölümünü başka bir şirkete devretmesi; reasürans şirketi 5684 sayılı Kanun'da ayrıca tanımlanır.
Sigorta acentesi	Sigorta sözleşmelerine aracılık eden, sözleşmeden önceki hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin uygulanması ile tazminatın ödenmesinde yardımcı olan kişi (5684 m. 2).
Broker	Sigorta yaptırmak isteyeni temsil eden, şirket seçiminde tamamen tarafsız ve bağımsız davranan aracı (5684 m. 2).
Aktüer	Olasılık ve istatistik teorilerini uygulayarak prim, karşılık ve kâr paylarını hesaplayan, tarife ve teknik esasları hazırlayan kişi (5684 m. 2).

Kurumlar, Kısaltmalar ve Süreler

Poliçe metinlerinde ve hasar yazışmalarında kısaltmalarla anılan kurumların her birinin kanunda tanımlı bir görevi vardır.

Terim	Karşılığı
SEDDK	Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu; genel şartları ve sektör düzenlemelerini yayımlayan otorite.
Levha	Faal acente ve eksperler için TOBB, şirketler için Birlik tarafından tutulan kayıt levhası (5684 m. 2).
Güvence Hesabı	Zorunlu sorumluluk sigortalarında, sigortalının tespit edilememesi ya da sigortasız araç gibi hâllerde bedensel zararların geçerli teminat tutarına kadar karşılanması için Birlik nezdinde oluşturulan hesap (5684 m. 14).
SBM	Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi; sektör bilgilerinin toplandığı ve yetkili kişilerle paylaşıldığı merkez (5684 m. 31/B).
DASK	Doğal Afet Sigortaları Kurumu; Zorunlu Deprem Sigortası'nı yürüten kurum.
Sigorta Tahkim Komisyonu	Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları hakemler aracılığıyla çözmek üzere Birlik nezdinde kurulan komisyon (5684 m. 30).
Zamanaşımı	Sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda; tazminat ve bedele ilişkin istemler her hâlde rizikodan itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 1420).
Hasarsızlık indirimi	Özel şartlarla sağlanan indirim. Kasko Genel Şartları, sigortalıya özel şartlarla sağlanan indirim ve menfaatlerin tâbi olduğu şartların poliçede yer almasını ister.

Terimi Bilmek Poliçeyi Okumaya Yeter mi?

Sözlük iyi bir başlangıçtır, ama poliçe bir metin değil bir denge tablosudur. Aynı kelime iki branşta farklı sonuç doğurabilir: eksik sigorta yangın poliçesinde tazminatı oranlarken kaskoda uygulanmaz, çünkü kasko rayiç değer esasına oturur.

Genel şartlar poliçenin değişmez omurgasını kurar; özel şartlar bunun üstüne eklenir. Kasko Genel Şartları, genel şartlara ancak sigortalı aleyhine olmamak kaydıyla özel şart konulabileceğini açıkça yazar. Bu yüzden bir terimin karşılığını ararken önce ilgili branşın genel şartına, sonra poliçenin özel şartlarına bakmak gerekir.

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri Limited Şirketi sigorta acentesi olarak çalışır. Aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlar; muafiyet, sigorta bedeli ve değer esası gibi kalemleri poliçe düzenlenmeden önce açık hâle getiririz. Tazminat ödemesi sigorta şirketi tarafından yapılır. Poliçenizdeki bir terimi birlikte okumak isterseniz teklif formu üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Muafiyet ile Tenzilat Aynı Şey mi?

Değil. Muafiyet, poliçede önceden kararlaştırılan ve sigortacının tazmin etmeyeceği tutar ya da orandır. Tenzilat ise tazminattan yapılan indirimin genel adıdır; eksik sigorta oranı, sovtaj bedeli ve belirgin teknoloji farkı gibi kalemler bu başlık altında düşülür. İkisi aynı hasarda birlikte uygulanabilir.

Halefiyet ile Rücu Arasındaki Fark Nedir?

Halefiyette sigortacı, ödediği tazminat kadar sigortalısının yerine geçer ve zarardan sorumlu üçüncü kişiye yönelir (TTK m. 1472). Rücuda ise sigortacı ödediği tazminatı kendi sigortalısından ister; zorunlu trafik sigortasında bu hak, tazminatı kaldırabilecek veya azaltabilecek hâllerle sınırlıdır ve zarar görenin hakkı korunur.

Sovtaj Bedelini Kim Belirler?

Kaskoda aracı hasarlı hâliyle sigortalıya bırakarak tazminatı ödemek isteyen sigortacı, tespit ettiği sovtaj bedelini sigortalıya bildirir ve bu bedeli bildirimden itibaren bir ay süreyle garanti etmiş sayılır. Yangın poliçesinde ise sovtaj, tazminattan düşülen tenzilat kalemlerinden biridir.

İkame Araç Teminatı Kasko Genel Şartları'nda Var mı?

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları ikame araç teminatını düzenlemez. Bu teminat poliçeye ek teminat ya da kloz olarak eklenir; kapsamı, günlük sınırı ve süresi poliçenin özel şartlarında yazar. Poliçe alınmadan önce bu satırın okunması gerekir.

Sigorta Sözleşmesinde Zamanaşımı Kaç Yıldır?

Türk Ticaret Kanunu'nun 1420 nci maddesine göre sözleşmeden doğan bütün istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda, tazminat ve sigorta bedeline ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar. Zorunlu trafik sigortasında ise talepler zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki, her hâlde kaza gününden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar.

Kaynaklar

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.

Sigortacılık Terimleri Sözlüğü

Sözleşmenin Tarafları ve Belgeleri

Bedel ve Değer: Tazminatın Matematiği

Hasar Dosyasında Geçen Terimler

Halefiyet ile Rücu Aynı Şey Değildir

Birden Çok Poliçe ve Sektörün Aktörleri

Kurumlar, Kısaltmalar ve Süreler

Terimi Bilmek Poliçeyi Okumaya Yeter mi?

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

İlgili Yazılar

Devlet Destekli Ticari Alacak Sigortası Nedir?

Eksik Sigorta ve Aşkın Sigorta Nedir?

Hukuksal Koruma Sigortası Nedir?

Görünüm Tercihleri