Zorunlu Sigortalar Nelerdir?

Bir Sigorta Neden ve Nasıl Zorunlu Hâle Gelir?

Zorunlu sigortalar, kişinin kendi malını korumak için değil, riskin başkalarına yüklediği zararı karşılıksız bırakmamak için vardır. Bu yüzden çoğu bir sorumluluk sigortasıdır: zarar gören üçüncü kişinin tazminata erişimi, zarar verenin ödeme gücüne bırakılmaz.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 13. maddesi çerçeveyi kurar: Cumhurbaşkanı, kamu yararı açısından gerekli gördüğü hâllerde zorunlu sigortalar ihdas edebilir. Aynı madde sigorta şirketlerine de bir yük bindirir; şirketler, faaliyet gösterdikleri branşların kapsamındaki zorunlu sigortaları yapmaktan kaçınamaz.

Fiyat tarafı da ayrıdır. Kanunun 12. maddesine göre sigorta tarifeleri kural olarak şirketlerce serbestçe belirlenir; ancak kanunlarla ihdas edilen zorunlu sigortaların teminat tutarları ile tarife ve talimatları Bakan tarafından tespit edilir ve Resmî Gazete'de yayımlanır. Bu yüzden zorunlu bir poliçede teminat limitini acente de şirket de kendi başına değiştiremez.

Uygulamada bir sigortanın zorunlu sayılması, genel şartlarının yayımlanmasıyla görünür hâle gelir. SEDDK, genel şartları yayımlanan zorunlu sigortaları kendi mevzuat sayfasında ayrı bir başlık altında listeler.

Genel Şartları Yayımlanmış Zorunlu Sigortalar Hangileri?

Aşağıdaki tablo, SEDDK'nın zorunlu sigortalar başlığı altında genel şartlarını yayımladığı poliçeleri ve her birinin kimi bağladığını topluyor. Dayanak sütununda yalnız ilgili genel şartlarda veya kanunda açıkça yazan atıflar yer alıyor.

Listeyi okurken iki noktaya dikkat edin. Birincisi, zorunluluk çoğu kalemde kişiye değil bir sıfata bağlıdır: araç işleteni, taşımacı, tabip, özel güvenlik izni sahibi, LPG dağıtım şirketi. İkincisi, bu poliçelerin büyük bölümü üçüncü kişinin zararını karşılar; kendi malınızın zararı için ayrı bir teminata ihtiyaç duyarsınız.

Listeden Düşen Bir Zorunluluk: Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk

Zorunlu sigorta listeleri en sık burada eskiyor. Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası uzun yıllar 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 17 ilâ 25. maddelerine dayanan ayrı bir poliçeydi. Bu maddelerin tamamı 14 Nisan 2016 tarihli ve 6704 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle mülga edildi.

Yerine geçen düzenleme, teminatı trafik poliçesinin içine taşıdı. Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik'in 28/A maddesine göre, 4925 sayılı Kanun kapsamında şehirlerarası ve uluslararası taşımacılık yapan araçlar için düzenlenen trafik poliçelerinin teminat limitleri, yönetmelik ekindeki ilgili limitlerin iki katı olacak şekilde uygulanır.

Geçiş de kurala bağlandı. Yönetmeliğin geçici 10. maddesi, mevcut taşımacılık poliçelerinin aynı araca ait trafik poliçesinin vadesi dolduğunda ayrıca işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden sona ereceğini ve ilgiliye gün esasına göre prim iadesi yapılacağını düzenler.

Sonuç şu: şehirlerarası veya uluslararası yolcu taşıyorsanız artık iki ayrı sorumluluk poliçesi aramıyorsunuz; aradığınız şey, trafik poliçenizin limitlerinin iki kat uygulanıp uygulanmadığıdır. Yolcuların bedensel zararı için ayrıca Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası devrede kalır.

Zorunlu Sigorta Yaptırılmazsa Ne Olur?

Yaptırım yalnız idari para cezası değildir; asıl mekanizma, poliçenin bir kapı olarak kullanılmasıdır. Sigortacılık Kanunu'nun 13. maddesine göre bir faaliyetin icrası ya da bir şeyin kullanılması için izin veya ruhsat vermeye ve bunları denetlemeye yetkili merciler, yürüttükleri iş ve işlemlerde zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarları dâhilinde yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmakla yükümlüdür.

Aynı fıkra sonucu da yazar: geçerli teminat tutarında sigorta yapılmadığının tespiti hâlinde işlem yapılmaz ve geçerli teminat alınana kadar sigortalının zorunlu sigortaya konu faaliyeti yetkili merciler tarafından durdurulur.

Konut tarafında kapı somuttur. 6305 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca zorunlu deprem sigortası belgesi bulunmadan tapuda tescil ve terkin işlemleri yapılamaz; su ve elektrik aboneliğinde de ilgili kuruluşlar poliçenin varlığını kontrol eder.

Trafikte ise gecikmenin bedeli doğrudan prime yazılır. Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre yenileme yapılmayan her 30 gün için sonraki poliçede prime %5 ilave edilir; ilave, primin %50'si ile sınırlıdır. 9. madde aynı kuralı araç işleteni sıfatını yeni kazananlara uygular.

Karşı Tarafın Sigortası Yoksa: Güvence Hesabı

Zorunlu sigortanın amacı zarar görenin korunması olduğuna göre, zarar verenin poliçesi yoksa ne olacağı da düzenlenmek zorundaydı. Sigortacılık Kanunu'nun 14. maddesi bunun için Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı kurar.

Hesap, kanunun 13. maddesi ile 2918 ve 4925 sayılı kanunlar çerçevesinde ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortalarını ve mülga 7397 sayılı Kanun çerçevesinde ihdas edilmiş zorunlu sigortaları kapsar; ödeme, bu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar yapılır.

• Sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar.
• Rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar.
• Sigorta şirketinin malî bünye zaafiyeti nedeniyle bütün branşlarda ruhsatlarının iptali ya da iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu maddi ve bedensel zararlar.
• Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde kişiye gelen bedensel zararlar.
• Yeşil Kart Sigortası uygulamaları için Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler.

Zorunlu Poliçe Yeterli mi, Nerede Açıkta Kalırsınız?

Zorunlu sigortaların ortak sınırı şudur: çoğu, sizin başkasına verdiğiniz zararı karşılar, kendi malınızın zararını değil. Trafik sigortası aracın işletilmesinden doğan sorumluluğu üçüncü kişilere karşı güvenceye alır; kendi aracınızdaki hasar için kasko gerekir.

Deprem tarafında da ayrım nettir. Zorunlu deprem sigortası binanın yapısal bölümlerini sigorta bedeline kadar karşılar; ev eşyası, enkaz kaldırma masrafı ve kira kaybı gibi kalemler için ihtiyari bir konut poliçesi veya ek sözleşme gerekir.

Sorumluluk tarafında da boşluk kalabilir. Zorunlu bir mesleki sorumluluk poliçesi belirli bir mesleği ve belirli bir limiti kapsar; işletmenizin üçüncü kişilere verebileceği diğer zararlar ile çalışanlarınıza karşı sorumluluğunuz ayrı poliçelerin konusudur.

Bu yüzden doğru soru "zorunlu olan neydi" değil, "zorunlu poliçemden sonra hangi zarar bende kalıyor" sorusudur. Cevabı, riskin sizde kalan kısmını yazılı olarak çıkarmakla verilir.

Acente Olarak Nerede Devreye Giriyoruz?

Sigorta acentesi olarak yaptığımız iş, faaliyetinizin hangi zorunlu sigortaları tetiklediğini tespit etmek, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlamak ve zorunlu poliçenin bittiği yerde hangi teminatın devreye girmesi gerektiğini göstermektir.

Zorunlu sigortalarda teminat tutarları ile tarife ve talimatlar Bakan tarafından tespit edilip Resmî Gazete'de yayımlandığı için, ilgili yıl için belirlenen limitler geçerlidir. Bu yüzden bu yazıda tutar yazmıyoruz; güncel limiti poliçe düzenlenirken birlikte teyit ediyoruz.

Poliçeyi düzenleyen ve rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminatı ödeyen taraf sigorta şirketidir. Aşağıdaki bağlardan ilgili ürün sayfalarına geçebilir, kendi durumunuz için bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
• SEDDK — Sigorta Genel Şartları (zorunlu sigortalar listesi)
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları — SEDDK
• 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu — DASK
• 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu — Türkiye Sigorta Birliği
• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik — Mevzuat Bilgi Sistemi

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.