Poliçe Nedir, Nasıl Düzenlenir?

Poliçe ile Sigorta Sözleşmesi Aynı Şey midir?

Sigorta sözleşmesi ile poliçe aynı şey değildir. Türk Ticaret Kanunu'nun 1401. maddesi sigorta sözleşmesini, sigortacının bir prim karşılığında kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan rizikonun gerçekleşmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir para ödemeyi yükümlendiği sözleşme olarak tanımlar. Poliçe ise bu sözleşmenin belgesidir.

Ayrım pratik bir sonuç doğurur: sözleşme kurulmuş ama poliçe henüz elinize geçmemiş olabilir. TTK'nın 1424. maddesinin üçüncü fıkrası bu ihtimali açıkça karşılar ve poliçenin verilmediği hâllerde sözleşmenin ispatının genel hükümlere tabi olduğunu söyler.

Buna karşılık poliçe elinizdeyse, tartışma zeminini o belge kurar. Teminatın kapsamı, limitler, muafiyet, süre ve tarafların hakları poliçe üzerinden okunur. Bu yüzden poliçeyi teslim aldığınız gün, dosyaya kaldırmadan önce okunması gereken gündür.

Poliçe Kaç Gün İçinde Verilmek Zorunda?

TTK'nın 1424. maddesi net bir süre koyar. Sigorta sözleşmesi sigortacı veya acentesi tarafından yapılmışsa, sözleşmenin yapılmasından itibaren yirmi dört saat; diğer hâllerde on beş gün içinde yetkililerce imzalanmış bir poliçenin sigorta ettirene verilmesi gerekir. Sigortacı, poliçenin geç verilmesinden doğan zarardan sorumludur.

Aynı madde poliçenin kaybı hâlini de düzenler: sigorta ettiren poliçesini kaybederse, gideri kendisine ait olmak üzere yeni bir poliçe verilmesini sigortacıdan isteyebilir.

Poliçe tek başına gelmez; öncesinde iki belge daha vardır. TTK'nın 1423. maddesi, sigortacı ve acentesinin sözleşmenin kurulmasından önce, gerekli inceleme süresi de tanınmak şartıyla, sözleşmeye ilişkin tüm bilgileri, sigortalının haklarını ve özel olarak dikkat etmesi gereken hükümleri yazılı olarak bildirmesini ister. Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik ise Bilgilendirme Formunun sözleşme kurulmadan önce verilmesini düzenler ve bu yükümlülüklerin sigortacının acenteleri için de geçerli olduğunu söyler.

Aydınlatma açıklamasının verilmemesinin sonucu da kanunda yazılıdır: TTK 1423/2'ye göre açıklama verilmemişse ve sigorta ettiren sözleşmenin yapılmasına on dört gün içinde itiraz etmemişse, sözleşme poliçede yazılı şartlarla yapılmış olur. Aydınlatma açıklamasının verildiğini ispat yükü sigortacıya aittir.

• Bilgilendirme Formu: Sözleşme kurulmadan önce verilir; sigortanın kapsamı, işleyişi ve tazminat ödeme kuralları hakkında özet bilgi taşır. En az iki nüsha düzenlenir, imza karşılığı teslim edilir ve imza, bilgi sahibi olunduğuna dair aksi ispat edilebilir bir karine oluşturur.
• Aydınlatma açıklaması: Sözleşme kurulmadan önce, inceleme süresi tanınarak yazılı olarak yapılır (TTK m.1423).
• Poliçe: Sözleşme sigortacı veya acentesi tarafından yapılmışsa yirmi dört saat, diğer hâllerde on beş gün içinde verilir (TTK m.1424).
• Genel şartlar ve hasar belge listesi: Talep hâlinde, akdin müzakeresi veya devamı sırasında sigortacı tarafından verilir.

Poliçede Hangi Unsurlar Bulunur?

TTK'nın 1425. maddesi poliçenin içeriğini tek cümlede toplar: sigorta poliçesi tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümler ile genel ve varsa özel şartları içerir ve rahat, kolay okunacak biçimde düzenlenir.

Sigortacılık Kanunu'nun 11. maddesi bu iskeleti tamamlar. Sözleşmenin ana muhtevası, onaylanan ve şirketlerce aynı şekilde uygulanacak genel şartlara uygun düzenlenir; işin özelliğine göre özel şartlar konulabilir, ancak bunlar poliçe üzerinde özel şartlar başlığı altında yanılgıya yol açmayacak biçimde açıkça belirtilir.

Aynı maddenin dördüncü fıkrası, poliçe okurken en çok işe yarayan kuralı verir: kapsam dâhiline alınmış riskler haricinde kapsam dışı bırakılmış riskler açıkça belirtilir, belirtilmemiş olan riskler teminat kapsamında sayılır. Beşinci fıkra ise sözleşmelerde yabancı kelimelere yer verilemeyeceğini, Türk Dil Kurumu tarafından belirlenen karşılıkların kullanılmasının esas olduğunu söyler.

Teklifname ile Poliçe Çelişirse Hangisi Geçerli?

Bu, acenteye en çok sorulan sorulardan biridir ve cevabı kanunda yazılıdır. TTK'nın 1425. maddesinin ikinci fıkrasına göre, poliçenin ve zeyilnamenin eklerinin içeriği teklifnameden veya kararlaştırılan hükümlerden farklıysa, anılan belgelerde yer alıp teklifnameden değişik olan ve sigorta ettirenin, sigortalının ve lehtarın aleyhine öngörülmüş bulunan hükümler geçersizdir.

Kural tek yönlüdür: sapma sigortalının aleyhineyse geçersiz sayılır, lehine ise ayakta kalır. Bu yüzden teklifnamenin saklanması, poliçe geldiğinde iki belgenin karşılaştırılması pratik bir korumadır.

Üçüncü fıkra genel şartlardaki değişiklikleri düzenler. Kanunlarda aksine hüküm yoksa, genel şartlarda sigorta ettiren, sigortalı veya lehtar lehine olan bir değişiklik hemen ve doğrudan uygulanır. Bu değişiklik ek prim alınmasını gerektiriyorsa sigortacı, değişiklikten itibaren sekiz gün içinde prim farkı isteyebilir; fark sekiz gün içinde kabul edilmezse sözleşme eski genel şartlarla devam eder.

Poliçe Ne Zaman Yürürlüğe Girer, Prim Ödenmezse Ne Olur?

Poliçenin elinizde olması ile teminatın başlaması aynı an değildir. TTK'nın 1421. maddesine göre aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidinin ödenmesi ile başlar; karada ve denizde eşya taşıma işlerine ilişkin sigortalarda ise sigortacı sözleşmenin yapılmasıyla sorumlu olur.

Primin nasıl ödeneceği de kanunda düzenlenmiştir. 1430. maddeye göre aksine sözleşme yoksa prim peşin ve nakden ödenir; ilk taksidin nakden ödenmesi şartıyla sonraki primler için kambiyo senedi verilebilir ve bu hâlde ödeme, senedin tahsili ile gerçekleşir. 1431. madde ise taksitli ödemede ilk taksidin sözleşme yapılır yapılmaz ve poliçenin teslimi karşılığında ödenmesi gerektiğini söyler.

Ödeme yapılmazsa sonuç kademelidir. 1434. maddeye göre ilk taksit veya tamamı bir defada ödenmesi gereken prim zamanında ödenmemişse sigortacı üç ay içinde sözleşmeden cayabilir. İzleyen primlerden biri zamanında ödenmezse sigortacı, noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü mektupla on günlük süre vererek ihtar çeker; sürenin sonunda borç ödenmemişse sözleşme feshedilmiş olur.

Sözleşme sona ererse işlemeyen günlere ait ödenmiş primler kural olarak geri verilir (TTK m.1419). Sigorta sözleşmesinden doğan istemlerde zamanaşımı ise 1420. maddede düzenlenmiştir.

E-Poliçe Geçerli midir, Nereden Doğrulanır?

Sigorta sözleşmeleri, ister doğrudan ister sigorta acentesi vasıtasıyla olsun, tarafların bir araya gelmeksizin uzlaşmalarına imkân sağlayan her türlü iletişim aracı kullanılarak akdedilebilir. Bunu düzenleyen yönetmelik, mesafeli akdedilen sözleşmelerde de TTK'nın 1424. maddesindeki poliçe verme yükümlülüğünün devam ettiğini açıkça yazar.

Aynı hüküm elektronik teslimi de tanımlar: TTK'nın 1425. maddesine uygun olmak kaydıyla poliçe, Kalıcı Veri Saklayıcısı aracılığıyla verilebilir. Kalıcı Veri Saklayıcısı, gönderilen bilginin amacına uygun olarak makul bir süre incelenmesine elverecek şekilde kaydedilmesini ve değiştirilmeden kopyalanmasını sağlayan kısa mesaj, elektronik posta, internet, disk, hafıza kartı, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi veya e-Devlet üzerinden kurulacak yapı ve benzeri araçları kapsar.

Kısacası e-poliçe, kâğıt poliçenin geçerli bir alternatifidir; koşul, poliçenin içerik kurallarına uyması ve size değiştirilemez biçimde ulaşmasıdır. Mesafeli sözleşme akdedenlerin banka veya kredi kartıyla yapılan tahsilatlarda 3DSecure uygulamasını kullanması da zorunludur.

Doğrulama tarafında iki kapı var. Bilgilendirme Yönetmeliği, sigortacının poliçe bilgileri ile tazminat ödemelerine ilişkin işlemlerin güncel hâline internet üzerinden günlük erişim sağlayacak altyapıyı kurmasını ister. Bunun yanında Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, e-Devlet üzerinden trafik, hayat, sağlık ve mesleki sorumluluk poliçelerinizi kendi adınıza sorgulamanıza imkân veren hizmetler sunar.

Acente Olarak Poliçe Sürecinde Ne Yaparız?

Sigorta acentesi olarak yaptığımız iş, aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlamak, bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmek ve poliçe elinize geçtiğinde teklifname ile poliçe arasındaki farkı sizinle birlikte okumaktır. Poliçeyi düzenleyen ve rizikonun gerçekleşmesi hâlinde tazminatı ödeyen taraf sigorta şirketidir.

Bize gelen soruların önemli bir kısmı poliçenin kendisinden değil, teslim sırasının atlanmasından doğuyor: bilgilendirme formu verilmeden imzalanan teklif, okunmadan dosyalanan poliçe, teklifname saklanmadığı için karşılaştırılamayan zeyilname. Bu üç adımı sırasında tamamlamak, sonradan çıkan tartışmaların çoğunu ortadan kaldırıyor.

Poliçenizi satır satır gözden geçirmemizi isterseniz aşağıdaki bağlardan ilgili ürün sayfalarına geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Türk Ticaret Kanunu Altıncı Kitap, Sigorta Hukuku — Türkiye Sigorta Birliği
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
• Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik — Türkiye Sigorta Birliği
• Sigortacılık Kapsamında Değerlendirilecek Faaliyetlere, Tüketici Lehine Yapılan Sigorta Sözleşmeleri ile Mesafeli Akdedilen Sigorta Sözleşmelerine İlişkin Yönetmelik — Türkiye Sigorta Birliği
• Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi — e-Devlet poliçe sorgulama hizmetleri

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.