Makine Kırılması Sigortası Nedir?

Makine Kırılması Sigortası Neyi Güvence Altına Alır?

Makine kırılması sigortası, poliçeye ekli envanter cetvelinde nitelikleri ve değerleri yazılı makine ve tesisleri, deneme devresini tamamlayıp normal çalışır hâle geçtikten sonra ani ve beklenmedik sebeplerle uğrayacakları maddi hasara karşı güvence altına alır. Başlangıç çizgisi burada nettir: deneme devresi bitmeden önceki dönem montaj sigortasının konusudur.

Genel şartların 1'inci maddesi teminatı çalışma anıyla sınırlamaz. Makine aynı iş yerinde temizlenirken, revizyondayken, yeri değiştirilirken, hatta dururken oluşan hasar da kapsamdadır. Madde, teminata giren sebepleri on iki bent hâlinde sayar; başlıcaları işletme kazaları, imalat–montaj–malzeme–işçilik kusuru, yağlama kusuru, kısa devre ve voltaj yükselmesi, tıkanma ve yabancı madde girmesi, santrifüj kuvvetinden doğan parçalanma, buhar kazanlarında su noksanlığı, ani aşırı ısınma ile personelin veya üçüncü kişilerin ihmali ve sabotajıdır. Son bent listeyi bilerek açık uçlu bırakır: istisna edilmeyen diğer hâller de teminattadır.

Poliçenin ödediği şey hasarın kendisi değil, hasarın gerektirdiği tamirat ve ikame masrafıdır. Aynı madde, aşınma payı yüksek ve düzenli yenilenen bazı parçaları da baştan kapsam dışında bırakır:

• Matkap, makas, bıçak, testere ile kesici alet ve edevat
• Matris ve kalıplar, şablon ve modeller, resim ruloları
• Haddehanelerdeki sıcak hadde valsleri, öğütücü, kırıcı ve karıştırıcılar
• Elek ve kalburlar, halat, zincir, transport bantları ve kayışları
• Belirli sürelerde yenilenmesi olağan kömür fırçası ve lamba gibi parçalar — elektrik izolasyon maddeleri ile izolasyon yağları bunun dışındadır

Poliçe Hangi Hasarları Ödemez?

Asıl istisna listesi 3'üncü maddededir ve buradakiler ek prim ödeyerek de teminata alınamaz. İki başlık işletmeleri en çok şaşırtan yerdir: yangın ve hırsızlık. Yangının doğrudan tesiri, yangın sebebiyle yapılan söndürme, yıkma ve kurtarma çalışmaları ile yıldırımın doğrudan etkisi bu poliçenin dışındadır; bunların yeri, yangın teminatı taşıyan iş yeri sigortası poliçesidir. Hırsızlık ve hırsızlığa teşebbüs de kapsam dışıdır — bu, makine kırılmasının elektronik cihaz sigortasından ayrıldığı en belirgin noktadır.

• Yangın, söndürme–yıkma–kurtarma çalışmaları ve yıldırımın doğrudan tesiri
• Hırsızlık ve hırsızlığa teşebbüs
• Deprem, sel ve su basması, toprak çökmesi veya kayması, çığ, volkan indifaı
• Hangi sebepten doğarsa doğsun her türlü kâr kaybı ve mali sorumluluk
• Olağan kullanımdan doğan aşınma, yıpranma, çürüme, paslanma ve oksidasyon; buhar kazanlarında kireçlenme ve çamurlanma
• Kimyasal madde ve gazların ani oksidasyonu ya da ortak reaksiyonu sonucu meydana gelen infilaklar
• Sigortalıyken hasarlanan makinenin, hasar giderilmeden kullanılmaya devam edilmesi
• Sigortalının kastı ve sözleşmede kararlaştırılmışsa ağır kusuru
• Harp ve harp nitelikli olaylar, nükleer riskler, kamu otoritesinin tasarrufları

Ek Sözleşmeyle Kapsama Alınabilen Teminatlar

Listenin sondan üçüncü maddesi uygulamada en çok tazminat düşüren hükümdür: arızalı makineyi vardiyayı kurtarmak için çalıştırmaya devam etmek, ilk hasarı da tartışmalı hâle getirir. Buna karşılık 2'nci madde bir ara kategori tanımlar. Orada sayılan hâller "aksine sözleşme yoksa" teminat dışındadır; yani kloz eklenerek ve ek prim karşılığında kapsama alınabilir. Bir mühendislik poliçesini asıl farklılaştıran yer burasıdır.

Sigorta Bedeli ve Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Genel şartların 4'üncü maddesi sigorta bedelini yeni ikame bedeli üzerinden tanımlar: makine ve tesisatın yenisinin bugünkü değeri, varsa nakliye, montaj, gümrük, resim, vergi ve harçlar dâhil. Bu tutar piyasa ya da defter değeri değil, makineyi bugün yeniden kurmanın maliyetidir. Sigorta bedeli hasar anındaki yeni ikame bedelinin altında kalırsa, aradaki farka karşılık gelen oranda hasar sigortalının üzerinde kalır. Eksik sigorta, mühendislik branşında en sık görülen tazminat kaybı sebebidir ve yalnızca yenilemede bedeli güncelleyerek önlenir. Tazminat hesabında ise 14'üncü maddenin üç kuralı işi belirler.

• Tamiri mümkün hasarda ikame edilen yedek parçaların yeni bedelleri esas alınır; eski parça yerine yeni parça konulduğu gerekçesiyle tazminattan indirim yapılmaz. Yeniden kullanılabilecek parçaların (sovtaj) bedeli düşülür.
• Tam hasarda makinenin hasar anındaki yeni kıymetinden eskime ve aşınma payı ile kurtarılan değerler tenzil edilir. Tamir masrafı bu tutara eşit ya da bundan yüksekse makine tam hasarlı sayılır.
• Aksine sözleşme yoksa her hasarın %20'si sigortalının üzerinde kalır; bu pay, poliçedeki asgari muafiyet tutarından aşağı olamaz. Muafiyetin nasıl kurgulandığı, iki teklif arasındaki en belirleyici farklardan biridir.

Makine Kırılması ile Kâr Kaybı Arasındaki İlişki

Genel şartlar, hangi sebepten doğarsa doğsun her türlü kâr kaybını ve mali sorumluluğu teminat dışında bırakır. Bir pres arızalandığında poliçe presi onarır; presin durması yüzünden karşılanamayan siparişi, işlemeye devam eden sabit giderleri veya müşteriye ödenen gecikme cezasını karşılamaz.

Üretimin durmasından doğan finansal kayıp ayrı bir sözleşmenin konusudur. Uygulamada bu teminat, makine kırılması poliçesine bağlanan ayrı bir kâr kaybı düzenlemesiyle kurulur; tazminat müddeti, brüt kâr tanımı ve bekleme süresi orada belirlenir. Pratik ölçü şudur: bir makinenin duruş süresi onarım maliyetinden pahalıya mal oluyorsa, kâr kaybı konuşulması gereken bir başlıktır. Tek hatlı üretimlerde ve tedarik süresi uzun ekipmanda bu eşik hızla aşılır.

Hasar Anında Ne Yapılır, Ödeme Ne Zaman Muaccel Olur?

Genel şartlar hasar sürecini adım adım düzenler ve adımların bir kısmı süreye bağlıdır. Süre kaçırıldığında tazminat hakkı doğrudan zayıflar.

Sigorta şirketinin ödeme borcunun ne zaman doğduğu Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenmiştir. Kanunun 1427'nci maddesine göre tazminat, rizikoyla ilgili belgeler verildikten sonra sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Araştırmalar ihbardan itibaren üç ay içinde tamamlanamazsa sigortacı, ön ekspertizle belirlenecek hasar tutarının en az %50'sini avans olarak ödemek zorundadır. Zamanaşımı da aynı kanundadır: sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl, tazminata ve sigorta bedeline ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

• Hasarı öğrendiğiniz tarihten itibaren 5 gün içinde sigorta şirketine ihbar edin.
• Sigortalı değilmişçesine kurtarma ve koruma tedbirlerini alın; zorunlu hâller dışında hasar yerinde veya mallarda değişiklik yapmayın.
• Hasarın sebebini, oluş şartlarını ve tutarını gösteren bilgi ile belgeleri hazırlayıp tazminat beyannamesini makul sürede verin.
• Sigortacı ihbardan sonraki 7 gün içinde tetkikini yaptırmazsa, genel şartlar tamiratı yaptırmakta serbest bırakır.
• Tutarda anlaşma sağlanamazsa miktar, mühendis veya teknisyenler arasından seçilecek hakem-bilirkişilerce tespit edilir.

Acente Olarak Bizim Rolümüz Nedir?

Makine kırılması genel şartları Türkiye'de her sigorta şirketi için aynıdır. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 11'inci maddesi, sözleşmelerin ana muhtevasının onaylanmış ve şirketlerce aynı şekilde uygulanacak genel şartlara uygun düzenlenmesini zorunlu tutar. Bu yüzden iki teklif arasındaki gerçek fark genel şartta değil; özel şartlarda, eklenen klozlarda, muafiyet düzeninde, sigorta bedelinin doğru kurulmasında ve teminat limitlerinde ortaya çıkar.

RYL Sigorta Aracılık Hizmetleri bir sigorta acentesidir. Aracılık ettiğimiz sigorta şirketlerinden teklif hazırlar; envanter cetvelinin makine parkınızı eksiksiz yansıtmasını ve bedelin yeni ikame değeri üzerinden kurulmasını takip ederiz. Türk Ticaret Kanunu'nun 1423'üncü maddesi aydınlatma yükümlülüğünü sigortacıyla birlikte acenteye de yükler; sözleşme kurulmadan önce dikkat etmeniz gereken hükümleri yazılı olarak bildirmek bizim işimizdir. Poliçeyi sigorta şirketi düzenler, hasar hâlinde tazminat ödemesi de sigorta şirketi tarafından yapılır. Makine parkınıza uygun bir teminat kurgusu için mühendislik sigortaları sayfamızı inceleyebilir, teklif formunu doldurabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Makina Kırılması Sigortası Genel Şartları (Yürürlük: 25 Şubat 1967)
• SEDDK — Sigortacılık Genel Şartlar Dizini
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (mevzuat.gov.tr)

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; teminat kapsamı poliçe özel ve genel şartlarına göre belirlenir.